Kadim Dostlar ™ Forum: Fiil Çatısı | [Geçişli Fiil, Geçişsiz Fiil, Etken Fiil, Edilgen Fiil, Dönüşlü Fiil, İşteş Fiil, Ettirgen Fiil] - Kadim Dostlar ™ Forum

İçeriğe atla

Yalnızca 1 dakikanızı ayırıp sitemize üye olduğunuzda, içinde daha az reklam bulunan temamızı kullanabilirsiniz ...

Aradığınız konuya ulaşamadınız mı ? Problem değil, arama Özelliğimizi Kullanabilirsiniz
GoogleKadim Dostlar Özel Arama
Facebook Sayfamıza Üye Olabilir ve Güncel Site İçeriğinden Kolayca Haberdar olabilirsiniz
Sitemize reklam vererek, sitelerinizi veya ürünlerinizi tanıtabilirsiniz
-------------------
Kurumsal Çözümler Uzmanı Erkan Okur
İnformatik: Mühendislik ve PLM Çözümleri



Tek sayfa
  • Yeni bir konu açamazsınız
  • Bu konuya cevap yazamazsınız

Fiil Çatısı | [Geçişli Fiil, Geçişsiz Fiil, Etken Fiil, Edilgen Fiil, Dönüşlü Fiil, İşteş Fiil, Ettirgen Fiil] Konuyu Oyla: -----

#1
Kullanıcı çevrimdışı   Sema 

  • Ne Mutlu Türküm Diyene!!
  • Grup: Yönetici
  • Mesaj sayısı: 5.470
  • Kayıt tarihi: 11-Eylül 07
  • Gender:Female
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü, Ülke Gündemi, Siyaset ve Köşe Yazıları...
Forum İtibarı: 6
Henüz Tanınmıyor



İçeriği Arkadaşlarınla Paylaş

FİİL ÇATISI



Çekimli bir fiilden oluşan yüklemin nesne ve özneye göre gösterdiği durumlara çatı denir. Bundan hareketle, yüklemin isim soylu sözcüklerden oluştuğu cümlelerde çatının aranmayacağını söyleyebiliriz.

Çatı; yüklemin nesne ve özneyle ilgisi olduğundan, sorularda karşımıza çoğu kez, nesne-yüklem ve özne-yüklem ilişkisi olarak çıkar. Şimdi bunları ayrı ayrı inceleyelim.

NESNE - YÜKLEM İLİŞKİSİ


Fiiller nesne alıp almamalarına göre değişik şekillerde adlandırılır. Bunları dört grupta inceleyebiliriz.

1. Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Bir fiilin nesne alıp almadığının nasıl anlaşılacağını cümle öğelerinde “nesne” konusunda işlemiştik. Buna göre, fiil nesne alıyorsa geçişli olacaktır.

Örneğin;

“Etrafı daha iyi görebilmek için ışığı yaktı.” cümlesinde “yaktı” yüklemdir; “o” gizli öznedir. Nesneyi bulmak için “O neyi yaktı?” diye soruyoruz. “ışığı” cevabı geliyor. Öyleyse yüklem nesne almıştır; “yakmak” fiili geçişli bir fiildir.

Fiilin geçişli olması için cümlede mutlaka nesnesinin bulunması gerekmez. Bazen fiil geçişli olduğu halde cümlede nesne kullanılmamış da olabilir.

Örneğin;

“Ahmet mutlaka senden öğrenmiştir.” cümlesinde “öğrenmiştir” yüklemine “Neyi öğrenmiştir?” diye sorduğumuzda cümlede herhangi bir öğenin cevap vermediğini görüyoruz. Ancak biz cümleye “onu” gibi bir nesne ilave edebiliriz. Öyleyse bu cümlenin yüklemi geçişlidir, ancak cümlede nesne yoktur. Böyle cümlelerde bir tür “gizli nesne” nin varlığı söz konusudur. Bu durumun görüldüğü cümleleri daima “onu” sözüyle kontrol edin, çünkü bu söz yalnızca nesne olabilir.

2. Geçişsiz Fiil: Nesne almayan fiillerdir. Bu fiillerin yüklem olduğu cümlelere dışarıdan da herhangi bir nesne getirilemez.

Örneğin;

“Eve dönünce, yorgunluktan, uzandığım yerde uyuyakalmıştım.” cümlesinin yüklemine “Neyi uyuyakalmıştım?” diye sorduğumuzda mantıklı bir soru olmadığını görüyoruz. Çünkü bu fiiil nesne almaz; yani geçişsizdir.

Fiiller değişik eklerle çatı özelliğini değiştirebilir. Bu durumda “oldurganlık, ettirgenlik” durumu ortaya çıkar.

ÖZNE - YÜKLEM İLİŞKİSİ

Öznenin yüklemle ilişkisi beş grupta incelenir.

1. Etken Fiil:
Yüklem durumundaki fiilin bildirdiği işi, öznenin kendisi yapıyorsa fiil etkendir.

Örneğin;

“Masanın üzerini güzelce temizledi.”

“Yapan kim?” diye sorduğumuzda yine “o” cevabı geliyor. Yani özne, yüklemin bildirdiği işi kendisi yapmıştır. Öyleyse fiil etkendir.

“Yağmur yağıyor yine ince ince.”


“Taş bu yola nereden düşmüş?”


“Yapraklar gittikçe daha çok sararıyor.”


“Yaşlı kadının elleri bir hayli buruşmuştu. cümlelerinin yüklemleri de etken fiildir.

2. Edilgen Fiil: Fiilin bildirdiği işi özne değil de başkası yapıyorsa, özne bu işten etkileniyorsa, fiil edilgendir. Bu fiiller, etken fiillere “-l-” ve “-n-” eklerinin getirilmesiyle yapılır. Etken fiilin nesnesi olan öğe, fiil edilgen yapıldığında özne durumuna geçer ve bu öznelere “sözde özne” adı verilir. Örneğin etken fiilde örnek verdiğimiz cümleyi edilgen yapalım;

“Masanın üzeri güzelce temizlendi.”cümlesini incelersek; “temizlendi” yüklemdir. “Temizlenen ne?” diye sorduğumuzda “Masanın üzeri” öznesi cevap veriyor. “İşi yapan kim?” diye sorduğumuzda, “başkası” cevabı gelir. Yani işi yapan özne değil başkasıdır. Çünkü masa kendi kendini temizleyemez. Öyleyse fiil edilgendir, öznesi de sözde öznedir.

3. Dönüşlü Fiil: Fiilin bildirdiği işi özne kendi üzerinde yapıyorsa, yani özne hem işi yapan, hem de yaptığı işten etkilenense, bu anlamı veren fiil dönüşlüdür. Dönüşlü fiiller de etken fiillere “-l-” ve “-n-” ekleri getirilerek yapılır.

“Tarağı eline alıp bir süre tarandı.” cümlesinde tarama işini öznenin kendi üzerinde yaptığı bellidir. Dolayısıyla fiil dönüşlüdür.

4. İşteş Fiil: En az iki özne tarafından yapılabilen fiillerdir. Bu fiiller, fiillere “-ş-” eki getirilerek türetilir. Bazı fiiller ise kök olarak “-ş-” ile bitmiştir ve işteş özellik gösterir.

İşteş fiiller işin yapılışına göre iki grupta incelenir.

a. Karşılıklı yapılma bildirir

Yüklem durumundaki fiilin anlamında öznelerin işi birbirlerine karşı yaptıkları görülür.

“Yolda karşılaşınca mutlaka selamlaşırlardı.”
cümlesine baktığımızda “selamlaşmak” eyleminin kişilerin karşılıklı yaptıkları bir iş olduğunu görürüz. İki kişi birbirine selam vermiştir.

“Ortadaki elmaları paylaştılar.”


“Boş yere saatlerce tartıştılar.”

“Boksörler çok yaman dövüştüler.” cümlelerindeki yüklemler karşılıklı yapılan işteş fiillerdir.

b. Birlikte yapılma bildirir

Bunlarda özneler işi birbirlerine karşı değil hep birlikte yaparlar. Yani karşıdan bir hareketin olduğu görülmez.

“Çocuklar odaya girer girmez yemeklerin başına üşüştüler.” cümlesinde “üşüşme” işini çocuklar hep birlikte yapmışlardır.

“Kuzular otların arasından meleşiyor.”

“Kuşlar etrafta sevinçle uçuşuyor.

“Çocuklar ağaçların arasında koşuşuyor.” cümlelerindeki yüklemler birlikte yapılma bildiren işteş fiillerdir.

“Okula bu sabah birlikte gittiler.” cümlesinde de yüklem birlikte yapılma bildirir, ancak biz buna işteş diyemeyiz. Çünkü işteş fiiller, önceden de söylemiştik, mutlaka “-ş-” ile bitmelidir.

Yapıca “-ş-” ile biten her fiil elbette işteş değildir.

“Adam genç yaşında dünyayı dolaştı.” cümlesinde yüklem işteş değildir; çünkü karşılıklı ya da birlikte yapılma anlamı yoktur.

Bazı kaynaklarda “nitelikte eşitlik” adıyla işteş sınıfına alınan, oluş bildiren fiiller de vardır.

“Elleri çalışmaktan nasırlaşmış.”

“Görmeyeli bir hayli güzelleşmiş.”

“Pantolonu, yerde oturmaktan kırışmış. cümlelerindeki yüklemler bu türdendir. Ancak bunlarda herhangi bir iş bildirme olmadığından “işteş” mantığına pek uygunluk görülmez. Sorularda da bunun işteş olduğuna dair bir ipucu verilmemiştir.

5. Ettirgen Fiil: Konumuzun başında, nesne-yüklem ilişkisini verirken, ettirgenliğe de değinmiştik. Bu tür fiillerde işi özne bir başkasına yaptırır.

“Oğluna terliklerini getirtti.” cümlesinde getirme işini yapan “oğlu” dur, özne ona işi yapmasını söylemiştir.

“Masayı bir güzel temizletti.”

“Soruyu ablasına çözdürdü.”
cümlelerinin yüklemleri de aynı özelliği göstermektedir.



1 Kullanıcı bu konuyu okuyor
0 üye, 1 misafir ve 0 gizli üye



Toplam 1 kullanıcı bu konuyu okudu.

1

#2
Kullanıcı çevrimdışı   eziyet01 

  • KD ™ Yeni Tanıdık
  • Grup: Üye
  • Mesaj sayısı: 1
  • Kayıt tarihi: 24-Şubat 10
Forum İtibarı: 0
Henüz Tanınmıyor
Otel ve Pansiyon Rehberiniz Otel, Pansiyon, Tatil, Gezi, Seyahat ve Konaklama Rehberiniz Bütçenize uygun, keyifli bir tatil için size gezi, seyahat ve konaklama tavsiyeleri: Otel Tanıtımları, Pansiyon Tanıtımları, Tatil Tavsiyeleri, Konaklama Tavsiyeleri, Ülke Tanıtımları, Seyahat Alternatifleri, Şehir Tanıtımları, Tarihi Eserler, Antik Kentler


Teşekkür ederim kardeş

Bu mesaj Hale tarafından düzenlendi: 24 Şubat 2010 Çarşamba - 22:13

0


Tek sayfa
  • Yeni bir konu açamazsınız
  • Bu konuya cevap yazamazsınız


"Fiil Çatısı | [Geçişli Fiil, Geçişsiz Fiil, Etken Fiil, Edilgen Fiil, Dönüşlü Fiil, İşteş Fiil, Ettirgen Fiil]" İçin Anahtar Kelimeler (Keywords)
Konuyu ziyaret eden ziyaretçilerimizin Google arama motorunda kullandıkları anahtar kelimeleri içermektedir.

Google (139), Google (95), etken fiil - Google'da Ara (62), etken fiiller - Google'da Ara (58), etken ile ilgili cümle - Google'da Ara (55), geçişli fiillere örnekler - Google'da Ara (44), etken ile ilgili cümleler - Google'da Ara (43), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (41), etken ile ilgili cümle - Google'da Ara (37), fiil çatısı soruları - Google'da Ara (34), fiilin çatısı ile ilgili testler - Google'da Ara (34), etken ile ilgili cümleler - Google'da Ara (33), fiillerde çatı ile ilgili sorular - Google'da Ara (33), fiil çatısı ile ilgili sorular - Google'da Ara (32), geçişli ve geçişsiz fiiller - Google'da Ara (32), geçişli fiillere örnekler - Google'da Ara (31), fiil çatıları ile ilgili sorular - Google'da Ara (28), geçişli fiiler - Google'da Ara (27), fiilde çatı ile ilgili sorular - Google'da Ara (26), fiilde çatı soruları - Google'da Ara (24), geçişli fiil örnekleri - Google'da Ara (22), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (20), geçişli fiillere örnekler - Google'da Ara (20), geçişli cümle - Google'da Ara (20), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (20), geçişli cümleler - Google'da Ara (19), fiilde çatı çıkmış sorular - Google'da Ara (18), geçişli cümleler - Google'da Ara (17), fiil çatılarıyla ilgili sorular - Google'da Ara (17), fiil çatılarına örnekler - Google'da Ara (17), fiilde çatı ile ilgili örnekler - Google'da Ara (17), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (16), etken fiil - Google'da Ara (16), fiil çatılarını örneklerle açıklama - Google'da Ara (16), türkçe çatısına göre filler videolu - Bing (16), Fiilde çatı örnekler - Google'da Ara (16), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (15), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (15), geçişli fiillere örnekler - Google'da Ara (15), etken fiil örnekleri - Google'da Ara (15), fiil çatısı ile ilgili örnekler - Google'da Ara (15), fiil çatıları ile ilgili örnekler - Google'da Ara (15), fiil çatılarını örneklerle açıklama - Google'da Ara (14), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (14), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (14), fiilde çatı test - Google'da Ara (14), geçişli fiil örnekleri - Google'da Ara (13), etken fiil - Google'da Ara (13), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (13), etken fiile örnek - Google'da Ara (13), çatı soruları - Google'da Ara (13), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (13), fiil çatısı test soruları - Google'da Ara (13), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (13), fiil çatısı örnekleri - Google'da Ara (13), fiil çatısına örnekler - Google'da Ara (12), edilgen filler - Google'da Ara (12), geçişsiz fiillere örnekler - Google'da Ara (12), dönüşlü fiil örnekleri - Google'da Ara (12), etken fiiler - Google'da Ara (12), etken fiiller - Google'da Ara (12), fiillerde çatı ile ilgili sorular - Google'da Ara (12), geçişsiz fiillere örnekler - Google'da Ara (12), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (12), çatılarla ilgili sorular - Google'da Ara (12), fiil çatıları örnekler - Google'da Ara (12), edilgen fiiller - Google'da Ara (12), fiil çatısı ile ilgili sorular - Google'da Ara (11), etken fiile örnekler - Google'da Ara (11), geçişli fiil örnekleri - Google'da Ara (11), etken fiil örnekleri - Google'da Ara (11), fiilde çatı örnekleri - Google'da Ara (11), fiil çatısı örnekler - Google'da Ara (11), fiil çatısı ile ilgili test soruları - Google'da Ara (11), fiillde çatı - Google'da Ara (11), geçişsiz fiillere örnekler - Google'da Ara (10), fiil çatılarını örneklle açıklama - Google'da Ara (10), geçişli fiil - Google'da Ara (10), etken fiile örnekler - Google'da Ara (10), etken fiile örnekler - Google'da Ara (10), geçişli fiiler - Google'da Ara (10), etken fiile örnekler - Google'da Ara (10), fiilde çatı örnekler - Google'da Ara (10), fiilde çatı ile ilgili örnekler - Google'da Ara (10), geçişli fiil örnekleri - Google'da Ara (10), etken fiile örnekler - Google'da Ara (10), etken fiil örnekleri - Google'da Ara (10), etken ve edilgen fiil - Google'da Ara (10), fiil çatıları örnekleri - Google'da Ara (10), fiil çatısı ile ilgili örnekler - Google'da Ara (10), fiil çatıları test - Google'da Ara (9), fiil çatısı test - Google'da Ara (9), ettirgen fiiler - Google'da Ara (9), geçişli fiillere örnekler - Google'da Ara (9), geçişli fiil - Google'da Ara (9), FİİL ÇATISIYLA İLGİLİ TESTLER - Google'da Ara (9), geçişli fiil örnekleri - Google'da Ara (9), fiil örnekleri - Google'da Ara (9), fiillerde çatı test soruları - Google'da Ara (9), fiilde çatı ile ilgili sorular - Google'da Ara (9),