Kadim Dostlar ™ Forum: Hacivat - Karagöz l Diyalogları - Karagöz Metinleri - Karagöz Metinlerinin Yapısı - Kadim Dostlar ™ Forum

İçeriğe atla

Yalnızca 1 dakikanızı ayırıp sitemize üye olduğunuzda, içinde daha az reklam bulunan temamızı kullanabilirsiniz ...

Aradığınız konuya ulaşamadınız mı ? Problem değil, arama Özelliğimizi Kullanabilirsiniz
GoogleKadim Dostlar Özel Arama
Facebook Sayfamıza Üye Olabilir ve Güncel Site İçeriğinden Kolayca Haberdar olabilirsiniz
Sitemize reklam vererek, sitelerinizi veya ürünlerinizi tanıtabilirsiniz
-------------------
Kurumsal Çözümler Uzmanı Erkan Okur
İnformatik: Mühendislik ve PLM Çözümleri



Tek sayfa
  • Yeni bir konu açamazsınız
  • Bu konuya cevap yazamazsınız

Hacivat - Karagöz l Diyalogları - Karagöz Metinleri - Karagöz Metinlerinin Yapısı Yar bana bir eğlence medet! Konuyu Oyla: -----

#1
Kullanıcı çevrimdışı   Hale 

  • Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.
  • Grup: Yönetici
  • Mesaj sayısı: 40.278
  • Kayıt tarihi: 11-Eylül 07
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Forum İtibarı: 240
Mükemmel



İçeriği Arkadaşlarınla Paylaş

Hacivat - Karagöz Diyalogları




forum


forum


forum


forum


forum


forum




Kaynak: Milli Kütüphane



1 Kullanıcı bu konuyu okuyor
0 üye, 1 misafir ve 0 gizli üye



Toplam 3 kullanıcı bu konuyu okudu.

0

#2
Kullanıcı çevrimdışı   sevsay 

  • KD ™ Yeni Tanıdık
  • Grup: Dost
  • Mesaj sayısı: 6
  • Kayıt tarihi: 15-Mart 08
  • Gender:Female
Forum İtibarı: 0
Henüz Tanınmıyor
Otel ve Pansiyon Rehberiniz Otel, Pansiyon, Tatil, Gezi, Seyahat ve Konaklama Rehberiniz Bütçenize uygun, keyifli bir tatil için size gezi, seyahat ve konaklama tavsiyeleri: Otel Tanıtımları, Pansiyon Tanıtımları, Tatil Tavsiyeleri, Konaklama Tavsiyeleri, Ülke Tanıtımları, Seyahat Alternatifleri, Şehir Tanıtımları, Tarihi Eserler, Antik Kentler


sitenize yeni üye oldum kızımın derslerini sizin sayesinde bulacağım sizlere teşekkür ederim. bize bu şansı tanıdıgınız için çok teşekkür ederim
0

#3
Kullanıcı çevrimdışı   Sema 

  • Ne Mutlu Türküm Diyene!!
  • Grup: Yönetici
  • Mesaj sayısı: 5.470
  • Kayıt tarihi: 11-Eylül 07
  • Gender:Female
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü, Ülke Gündemi, Siyaset ve Köşe Yazıları...
Forum İtibarı: 6
Henüz Tanınmıyor
Hoşgeldiniz sevsay :3) Ne mutlu ki bize sizlere yardımcı olabiliyoruz, biz teşekkür ederiz.. İyi forumlar :hale:
0

#4
Kullanıcı çevrimdışı   Hale 

  • Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.
  • Grup: Yönetici
  • Mesaj sayısı: 40.278
  • Kayıt tarihi: 11-Eylül 07
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Forum İtibarı: 240
Mükemmel
Karagöz Metinleri



Karagöz dramatik bir yaratıcılık gereksinir doğaçlamaya açık olmakla birlikte bu metin yazımını zorunlu kılar.




forum


Karagöz



Yaygın anlayışa göre,bilindiği gibi anonim bir sanat değildir ve metinli bir sanattır.

Namık Kemal'den başlayan geleneksel tiyatroya önyargılı bakış, Memduh bey, Katip Salih gibi kendi metinlerini kendi yaratan gerçek sanatçıları görmezden gelmiştir. Bu kişilerin bizzat kendilerinin olan bu metinler basit birer el yazması sınıflandırmasıyla kütüphanelerde bekletilmektedir.

Bu bakış açısıyla Tiyatro tarihimizde yazılı tiyatronun batıdan geldiği önyargısı hala devam etmektedir. Bunu kolaylaştıran, Tanzimatla birlikte horgörülen bu sanatın gittikçe rağbetini yitirerek zanaatkarlar eline düşmesidir..Oysa geleneksel olarak bilinen ve elimizde metni bulunan bir "karagözün aşıklığı " oyununun tüm nazım bölümlerinin kusursuz bir edebiyatçı elinden çıkmış olduğu ortadadır. Bu divan şiirlerinin anonim olarak tanımlanması ne kadar gülünçse bu sanatı bugün yaşatmaya çalışan değerli ustalarımızın ancak zenaatçı bir geleneği bize taşımaları da aynı oranda acıklı bir durumdur..

Karagöz oyunlarının belli bir formatı olması da onun özgün yaratıma kapalı olduğunu göstermez Tıpkı belli formatlarda metin üreten Aristofanes ve Sofokles gibi (bilindiği gibi komedya ve tragedya da ancak belirli kalıplara uyduğu sürece yetkin sayılıyordu Atina da ve hepsi aynı kalıpla yazılmıştır)..Kısaca karagöz sanatçısı aynı zamanda bir metin yazarı yani dram sanatçısıydı.

Bütün bunlara rağmen Karagöz bir halk sanatıdır. Onu halk sanatı yapan anonimliği değil, aynı çağlarda tumturaklı tiratlarla ,özenli bir dille yazılıp oynanan oyunların aksine, halk sağduyusunun çıkarsamalarıyla gerçeklere yaklaşması ve bunu halkın diliyle teatrallaştırmasıdır.

Karagöz metinlerinin oluşumunda yerleşik ve bugün kullanımının gitgide bozulduğu çok önemli bir kurgu sözkonusudur. Bu kurgu metinlerin tek başlarına okunduklarında ortaya çıkmadığından, geleneğin aktarımında oluşan kesintiler nedeniyle metinlere yönelen oynatıcılar bunları gereksiz gördüklerinden olacak, uygulamalarına almamışlardır.



forum


Tuzsuz




Bu aşamalı, konsantrasyonu yükseltmeye yönelik geçiş parçalarının yokluğu oyunların akışkanlığını zayıflatmış, bir de buna güncelleme sorunu eklenince ,üslup ve dil gözetilmeden yapılan sadeleştirmeler bu oyunu daha da çelimsizleştirmiştir. 1970 li yıllarda Türk tiyatrosunun geleneği yeniden keşfetme çabaları içinde ele aldığı miras işte bu zaten çoktan sanatsal düzeyini yitirmiş textlerden oluşuyordu. Bu dönemin oyun yazarlarının kimilerinin başarıları metinlerden çok kendi çocukluk deneyimlerini kaynak olarak almalarıdır.

Oyunların seslendirilmesi konusunda son geleneksel temsilcilerden Muhittin Sevilen (Küçük Ali) ise çocuk tiyatrosu çerçevesi içinde gösterilere zorlandığından ,bu sanatı yaşatmakla yaşamak arasındaki sıkışıklıkta elinden gelenin en iyisini yapmışa benziyor. Bu, performansta belki bu yüzyılın en büyük ustasının, özgün olmamakla birlikte geleneği text olarak bize ulaştırmak için verdiği çabada bellidir.Kültür bakanlığınca yayınlanmış bu Karagöz metinleri kitabı Cumhuriyet dönemi karagözümüzü anlamak için en büyük ipucudur.

Küçük Ali'nin bu metinlerde sezgisel olarak vazgeçmeyip güncellediği bölümler , ve bizim ısrarla vazgeçilmesinin cılızlaştığı iddiasında olduğumuz bu karagöz metni ne menem bi şeydir biraz göz atalım:


Karagöz Metinlerinin Yapısı:


Perdenin Açılışı




forum

Frenk - Karagöz




Karagöz oyunları kamıştan çatlatılmış bir düdüğün çalınmasıyla başlar. Nareke adını verdiğimiz bu düdükle kurulu olan dekorun tam ortasındaki göstermelik adını verdiğimiz görüntü kalkar. Burada düdüğün çalınışı oyunun başladığının bir sesli uyarısı olmakla birlikte az sonra semai ile gelecek Hacivatçın bu semai'sinin makamına bir öngiriş niteliği de taşır. Bunu velvele adını verdiğimiz tefin titreştirilesi sonlandırır ve Hacivat semaisi başlar.

Gelenek olarak ilk dize ardından Hacivat perdeye gelir ve semaisini bitirir. Semailer genel olarak aşk,sevgi ve muhabbet üzerinedir. Burada önemli noktalardan biri anlamsal olarak bu dizelerin tanrısal aşk a yönelik yoruma da açık olmalarıdır.En yaygın semailerden biri Dellalzade İsmail Efendi'nin yegah aksak semaisi Benim Afeti Cihanım dır:

Benim afet-i cihanım
Yoluna feda bu canım
Dili dost kalbi düşmanım
Aman etme bu eday
Beyim etme bu cefayı
Kulunum senin ezelden
Mailim can-ü gönülden
Severim ne gelir elden
Aman etme bu edayı
Beyim etme bu cefayı


Hacivat'ın seması bitince iki kez tanrının adını tekrar ederek konuşmaya başlar:

Hay Hak!

Ve Karagöz oyununun ne olduğu nasıl seyredilmesi gerektiği üzerine gazel formunda yazılmış bir aruz şiiri okur. Bu çoğu kez hayalinin kendi yazdığı bir şiirdir fakat sonraları belli perde gazelleri anonimleşmiş usta çırak ilişkisinde olmazsa olmaza dönüşmüştür. Perde gazeli dediğimiz bu gazellerin olmazsa olmazı Kemteri'nin dir:

Nak-ş ı sun'un remz-ider hüsnünde rüyet perdesi
Hace-i hükm-ü ezeldendir hakikat perdesi
Her neye iman ile baksan olur iş aşikar
Kılmış istila cihana hab-ı gaflet perdesi
Bu hayal-i alemi gözden geçirmektir hüner
Nice kara gözleri mahv etti suret perdesi


Perde gazeli ardından Hacivat perde duasına başlar bu duada seyircilere iyi dileklerde bulunur :

Huzur-u hazıran
cemiyyet-i irfan
vakt-ı safay-ı merdan
laindir dinsizdir bi edeptir şeytan
şeytanı şerrinden sığınırım ol hakkın birliğine
dua ederim bizi seyre gelenlerin selametine
Dua'nın ardından Hacivatçın müzik anlamında bir gazel okuması adettir
Bu yine dostluk ve sevgi üzerine bir anlam taşır. Bazen bu bir beyit olarak okunup geçilir :
Nadanlar eder sohbeti nadanla telezzüz
Divanelerin hemdemi divane gerektir
Diyelim işimizi mevlam rast getire!


Hacivat bundan sonra TEGANNİ' ye yani karagözü kızdıran o makamlı cümleyi tekrar etmeye başlar:


YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Klasik Atina tiyatrosunun prologos bölümünün çok daha gelişmiş bir biçimi olan bu giriş dikkat edilirse baştan sona nazım dır. Divan şiirinin en akıcı ve duygusal anlatıma olanak veren gazel ile başlayan monolog gittikçe daha serbestleşerek akar.




forum


Aşık Hasan




Teganniye gelindiğinde ise adeta sıfır noktasında sonlanır. Yapısal çözümlemede kolayca mırıldanılabilen semai de göz önüne alınırsa, gerilime yönelik bir süreç değil gerilimi sonlandıran bir süreçle karşı karşıya olduğumuz ortaya çıkar. Hacivat'ın perdeyi açması olarak tanımlanan bu bölümün dizimsel (syntagmatik) yapısı uzam zaman ve kişi çatışmalarında yanlızca duygusal ve düşünsel aksiyona yönelmiştir. Herhangi bir olay, durum, kişi belirtimi olmaksızın yani mantıksal önermelerin ötesinde felsefi bir süreçtir. Bu süreç seyirciyle paylaşıma yönelik bir biçemle de bezenmiştir. Bu dizgeyi adlandırmak kuşkusuz göstergebilimcilere bırakılmalıdır ama yine de burada bir adlandırma ile karşı karşıyayız.

Narekenin ve ardından semainin girişi dikkatin en kaba yoluyla çekilmesine yöneliktir. Semainin ritmiyle seyircinin düzensiz tepkileri tek bir noktada düzenlenmeye başlar ve bu ritim gittikçe düşürülerek konsantrasyonda ulaşılabilecek en üst nokta zorlanır.

Seyirci gözüyle bakıldığında bu süreçte herhangi bir fiziksel aksiyon öne çıkmadığından ,Hacivat da Karagözün Hacivat'ı olarak algılanmaz. Sanki konuşan perdenin kendisidir ve doğrudan seyircide içselleşmeye çalışır.

iyi güzel de peki bu güne kadar bilinen bizim geleneksel tiyatromuz özdeşleyici kırar tezi yanlış mı? Hayır ama sadece biraz basit bir tanımlama. Çünkü olmayan birşey, kırılamaz da elbet.*

Ve teganni, yani 'yar bana bir eğlence medet!' artık bu bir oyundur uyarısıyla bu süreci kırıp diğer bir sürece başlar. Bu süreç fiziksel aksiyonun taraflarını ortaya koyacak olan Karagöz'ün perdeye indirmesidir. Bu müziksel söyleyiş gittikçe yaygaraya dönüşerek karagözün çıldırasıya kızmasına neden olacak, Karagöz Hacivat'ı susturmak için aşağı atlayacak ve kavga ettikten sonra Hacivat gidip karagöz yanlız kalacaktır. Bu, gerilimi de aşan, artık açıkça bir kavga sahnesi olan bölümün sonunda Karagöz'ün şiirsel tiradı seyirciyi tekrar bilinç düzeyine taşıyacak şekilde aşağı çeker:

Ahhh öldüm...bittiiiim..
eski hasırlar gibi yerlere serildim..
seni gidi utanmaz arlanmaz keçisakallı...
mum bacaklı kerata seni
bak gelsin ben ne yapacağımı bilirim.


Evet seyirci gerilimden dinginliğe tekrar inmiştir ama bir farkla, artık belirgin bir aksiyon içindedir ve tarafları da ortadadır;.tarafların yani Karagöz le Hacivatçın kişilik ayrıntılandırması ise Hacivatçın tekrar perdeye girişiyle başlayan MUHAVERE (söyleşi )bölümünde ortaya çıkacaktır.


* Hatta bunu çok sıklıkla yapmak isterseniz, çok daha güçlü ve hızlı duygulanımlar (gerilimler) kurgulamak zorunda kalırsınız. Epik dramaturginin biçimsel sorunu da özdeşleyici kırmak değil çok güçlü özdeşleyişlere çok kısa süreçlerde ulaşmaktır.

0

#5
Kullanıcı çevrimdışı   Hale 

  • Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.
  • Grup: Yönetici
  • Mesaj sayısı: 40.278
  • Kayıt tarihi: 11-Eylül 07
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Forum İtibarı: 240
Mükemmel
Karagöz Metinleri - Muhavere




Muhavere, genellikle Karagöz ve Hacivat'ın birlikte söyleşisi anlamında Karagöz oyunlarında ikinci bölümdür. Kelime aynı zamanda geleneksel tiyatromuzda her tür ikili konuşmayı belirtirken de kullanılır. Karagöz oyunlarında kastedilen ise salt konuşmayı içeren, herhangi bir eyleme fazlası ile olanak tanımayan ve/veya bağlı olmayan oyunun ikinci bölümüdür.

Bu bölümün en önemli özelliklerinden biri, oyunun olay dizisinden tümüyle bağımsız olmasıdır, gerçi kimi muhavereler oynanacak öykü ile bağıntılı seçilse bile bu bağımsızlıklarını yitirmezler. Mukaddeme, yani giriş bölümünde tarafları verilen kişileştirmenin bu bölümde ayrıntılandırılması gerçekleşir. Karagöz ve Hacivat'ın kişiliklerinin betimlenme sürecidir bu. Karşılıklı söyleşide yavaş yavaş geliştirilen bir gerilim ve bu gerilimin yine Karagöz'ün Hacivat'ı tokatlayarak kovması ile sonlanması vardır.

Oyun kahramanlarının özlüklerinin açığa vurulduğu muhavere, nasıl olmaktadır da tümüyle söze dayanmakla birlikte seyirlik bir keyif oluşturabilmektedir? Muhaverelerin metin olarak önemi de buradadır. Bu konuya girmeden önce Muhavereler hakkında genel bir bilgi sunmak konunun kavranmasına yardımcı olacaktır sanıyorum.

Muhavereler belli bir olay aksiyonu içermese de konuşmanın bir konusu olması itibarı ile geleneksel dağarcıkta belli sayıda saptanmıştır. “Bugüne kadar yapılan araştırmalara göre Muhavere konularının sayısı 60 kadardır.”

Bugün elimizde olan kayıtlara göre bazıları şunlardır:

Akıl, Babam Öldü, Bilmece, İftar, İsim değiştirme, Masana, Musiki, Rüya, Turşu, Yazı,Ham hum Şaralop, Evet efendim, Sahte hasta, Yalan küpü, Gül, Öyle mi derler, Hayır Hiç, Çiviye Takılma, Kuyruklu Yalan, Çifte Karagözler, Hovardalık, Şairlik, Sebze sülalesi, Helva, Oyun,Yemek Tarifi, İstanbul'un Sokakları, Gazeteci, İlaç, Kahve Kutusu, Arap Köle, Haneler,Tulum...vb

Muhaverelerde alışılmış biçim Hacivat'ın bilgiç öneri ve sözlerinin Karagöz tarafından yanlış anlaşılmasıdır. Bunun dışında Hacivat'ın söylediklerini Karagöz'ün deforme ettiği, yada başka şahısların muhavereye girdiği, karşılıklı olarak her sözden sonra birbirlerine vurduğu muhavereler de bulunur. Perdeye gelip, söz söyleyip giderek, arka arkaya sıralı diyaloglardan yada deyişlerden oluşan muhavereye “Gel Geç” muhaveresi denir. Genellikle bir beyit söyleyip giden Hacivat'tan sonra Karagöz gelip beytin nazım formunu bozmadan, sözlerini gülünçleştirerek söylemesi şeklinde ortaya çıkar. Muhavereye başka tiplerin girmesi ile de “Ara Muhaveresi” dediğimiz muhavere oluşur. Burada tipler ile Karagöz'ün konudan bağımsız söyleşisi vardır. Çoklukla tek başına kullanılmaz ve muhavere arkasına eklenir.

Muhaverelerin konuları için herhangi bir sınırlama yoktur, kimi kez Hacivat'ın Karagöz'e bir iş konusunda eğiticilik taslaması konusu olur. Kimi kez ise Hacivat Karagöz'ün bilgisizliğiyle alay eder. Ortaoyununda da gördüğümüz rüya anlatama karagöz muhaverelerine de vardır, bu muhaverelerde Karagöz bir rüyasını gerçek gibi anlatır Hacivat inanmış bir şekilde dinler, sonunda rüya olduğu anlaşılır. Konularına göre Muhaverelerde bir sınıflandırma yapmak bu nedenle güçtür. Kimi kez başlı başına bir oyun olabilecek konular dahi muhaverelerde bulunabilir. Kimi incelemeciler öyle muhaverelerin eskiden başlı başına bir oyun olduğunda birleşirler. Gerçekten de Gül muhaveresi aşıklar oyununu çağrıştırmaktadır ve dalyan muhaveresi Balık oyunu ile ilintili gibi görünür. Yine Hamam muhaveresi Hamam oyununu çağrıştırır.

Günümüze yazılı kaynaklara geçmeden gelen muhavereler de vardır. Bunlar çoğu kez açık saçıklıkları nedeniyle derlenmemiş yada derleyicilerin bilgilerine sunulmamıştır. Beyefendi muhaveresi böyledir. Kimi muhavereler de aslen tek başlarına birer uzun muhavere olmalarına rağmen kısalarak başka muhaverelerle birleşik olarak bulunmaktadır. Kimi muhavereler ise hareket komiğine daha yakın olduğundan ve Ortaoyunu'nda işlenerek geliştirildiğinden, Karagöz perdesinde artık kullanılmamaktadır. Çünkü artık perdede değil canlı oyunda tat verecek değişikliklere uğramıştır. Zurna muhaveresi bunlardan biridir.

Sadece Ortaoyunu değil tüm seyirliklerimizde bu muhaverelerin değişik varyasyonları görülür. Karagöz sanatçılarının bu türlerde daha yetkin gördükleri muhavereleri, tekrar Karagöz dağarcığında ele almadıkları anlaşılmaktadır. Karagöz muhavereleri, Ortaoyunu başta olmak üzere , Tuluat Oyunları, El Kuklası, Hokkabaz, hatta günümüz çağdaş oyunlarında dahi birebir kullanılmıştır. Bunların yanı sıra bugün elimizde olmayan fakat adı kayıtlara geçmiş muhavereler de mevcuttur.

Dilde kullandığımız her cümlenin bir entonasyonu vardır. Cümlenin bir ezgisi, durakları vurgu alan sözcük ile bir müzik oluşur. Vezin yazının temeli de buna dayanır. Yukarıda muhaverelerin en önemli niteliği olarak bahsettiğimiz, sadece bir söyleşi olmasına rağmen seyirlik bir keyif de vermesi bugüne kadar belki de gözden kaçmış en önemli sorunun cevabı buradadır. Karagöz muhaverelerdeki diyaloglarda sözün mutlaka yazınsal bir tartımla işlenmesi söz konusudur. Kimi kez giderek müziğe yaklaşan, hatta bazen başlı başına ezgiyle söylenen diyaloglar görülür. Hayali'nin zamanlaması ve entonasyonu burada çok önemlidir. Sıklıkla rastlanan biçim muhaverelerde Hacivat'ın söylediği bir cümleyi, aynı entonasyonda Karagöz'ün karşılamasıdır. Karşılıklı konuşmada giderek bir vezin oluşur ve iç uyaklara da dikkat edilerek bir nazım akıcılık ortaya çıkar. Bu giderek komik gerilimi arttırır ve son noktasında da muhavere biter. Bire bir vuruşlar gibi, yada bir sarkacın geliş gidişi gibi cümleler arası ikinci bir tartım oluşturur. Oynatıcı da giderek bu tartımın temposunu arttırarak seyircide oluşan gerilimi pekiştirir.

Bu sadece muhavere bölümünde de ortaya çıkmaz, yukarda bahsettiğimiz gibi muhavere her tür karşılıklı konuşma demektir. Karagöz'ün FASIL bölümünde de bu söz sanatlarının tümünü kullandığını göreceğiz. Şimdi birkaç örnekle bu şiirsel diyalog biçemini kavramaya çalışalım:
Hacivat'ın bir cümlesini Karagöz'ün aynı vezinle birebir olarak başka sözcüklerle Karşılamasıdır. Zaman zaman diyalogun akışı gereği kesintiye uğrar yada başka bir şiirsel biçime dönüşür.


Hacivat :-Gel benim gönlümün hasılı!
Karagöz (pencereden)-Gelemem burnumun mayasılı!
Hacivat :-Gel benim Serv-i bülendim!
Karagöz:-Gelemem sümüklü efendim!
Hacivat :-Gel benim gönlümün eğlencesi!
Karagöz:-Gelemem kokmuş çarşı işkembesi!
Hacivat :-Gel benim avare gezenim!
Karagöz:-Atlarsam beynini ezerim!
Hacivat :-Gel benim canımın canı!
Karagöz:-Hoş geldin sefa geldin fındık sıçanı!
Hacivat :-Merhaba lapa tenceresi!
Karagöz:-Hoş geldin hela penceresi!




Başka bir örnek


Hacivat :-
Eh bana da okursun artık!
Karagöz:-Okurum.
Hacivat :-Nasıl okursun?
Karagöz:-Sülalene okurum!
Hacivat :-Aç bakayım ellerini.
Karagöz:-Açtım.
Hacivat :-Ah benim Hacivat'ım.
Karagöz:-Ah benim Hacamatcım
Hacivat :-Dikkat et! Ah benim Hacivat'ım
Karagöz:-Ah benim Hacivat'ım
Hacivat :-Nur içinde yatasın.
Karagöz:-Nuri ile Yatasın
Hacivat :-Hangi Nuri?
Karagöz:-Çingene Nuri!
Hacivat :-Nur içinde yatasın!
Karagöz:-Nur içinde yatasın.
Hacivat :-Rahmet okunsun canına!
Karagöz:-Ahmet okusun canına!
Hacivat :-Ne yapıyorsun?
Karagöz: -Sen öyle dedin!
Hacivat :-Rahmet okunsun canına.
Karagöz:-Rahmet okunsun canına!
Hacivat : -Toprağı da bol bol olsun.
Karagöz:-Toprağın da bom bok olsun!


Başka bir örnek



Hacivat :-Ben böyle mala-yani sözlerden hoşlanmam.
Karagöz:-Ben de manav yani den hoşlanmam.
Hacivat :-İstifadeli söz söylemeli.
Karagöz:-İstifan ağa ile hesap mı görmeli?


Bu biçim tek başına bir muhavereye yayılabileceği gibi, kimi kez muhaverelerin arasında yada sonunda ortaya çıkabilir. Görüldüğü gibi metinde bu, basit bir yanlış anlama olarak ele alınamaz. Yanlış anlamanın dilsel tartımda sunulması söz konusudur. Söz ün işlenmesi onun da ötesinde adeta bir müziğe dönüşmesidir muhavereler. Burada vezin olarak çoklukla aruza uyulmuştur. Ama sayıldığında hece ile de uyum sağladığı görülecektir.

Hacivat :-Hukuk?
Karagöz:-Guguk!
Hacivat :-Servet-i fenni?
Karagöz:-Servet efendi!
Hacivat :-İlm-i riyaziye
Karagöz:-Otur piyaz ye!
Hacivat :-Cebir!
Karagöz:-Bak işte ben cebre gelemem birader!

Hece olarak çözümlersek:

2/2 5/5 6/6 olarak ikili sıralar karşımıza çıkar uyak olarak da a/a b/b c/c
son cümlede akış değişir.
Şimdi başka bir biçim görelim:

Yukarda bahsettiğimiz vezin tekrarı Hacivat'ın söylediği bir beyit, dize yada dörtlüğe Karagöz'ün başka bir beyit ile yanıt vermesi biçimde de ortaya çıkar.

Hacivat :-

Çekip cam-i meyi nüş eyleyip ta mest olup yattım
Teselli-bahş olup dilden gam ü efkarı hep attım
Düşümde haneme teşrife rağbet eyledi canan
Şaşırdım fikrimi rüyun görünce aklımı oynattım
Karagöz:-
Çekip bir hayli zahmet kendimi bir yana dar attım
Pazarcı görmesin deyü kaçarken lağıma battım
Ne hal ise eve geldikte yattım yok yatak yorgan
Genişçe bir nefes aldım düşümde maymun oynattım

Gel Geç muhavereleri de bu sınıflandırmaya girer:

Hacivat (gelir)-Şehvelendim ah efendim hoşu hoşu hoş geldin!(gider)
Karagöz (gelir)-Kehlelendim sirkelendim cumbulu bumbul boş geldin! (gider)
Hacivat: (gelir)--Ahu gözlüm inci dişlim hoşu hoşu hoş geldin! (gider)
Karagöz: (gelir)-Ayı gözlüm kazma dişlim hoşu hoşu hoş geldin! (gider)
Hacivat : (gelir)-Beni nigahına esti o nazlı yaaaaar! (gider)
Karagöz: (gelir)-Hacivat kahveden kovulmuş, bunda bi hal vaaaar! (gider)

3) Kimi kez karşılıklı söyleşi tam bir müzikaliteye taşınır. Hacivat ve Karagöz birbirleri peşi sıra aynı ezgide cümleler kurarlar. Burada da giderek tempoyu arttırarak oynatmak gerekir, bu komik gerilimi arttıracaktır.

Hacivat :-
Madem isimlerimizi değiştirdik, şimdi makam ile ezberleyelim.
Karagöz:-Hadi ezberleyelim.
Hacivat :-Meeeeeersin Karagöz!!
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat!
Hacivat :-Mersin mersin Karagöz!
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat!
Hacivat :-Ne yersin Karagöz?
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat!
Hacivat :-Annen ne yer Karagöz?
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat!
Hacivat :-Baban ne yer Karagöz?
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat
Hacivat :-Çoluk çocuk Karagöz?
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat
Hacivat :-Halan ne yer Karagöz?
Karagöz:-Süpürge sapı Hacivat
Hacivat :-Sülalen ne yer Karagöz
Karagöz:-Süpürge .....ha ne? Vay terbiyesiz........(vurur)

Metinler ilk kez okunduğunda bu öğelerden yoksun gibi görünen gizli vezinler vardır. Metinlerin bu niteliklerinin gözden kaçması seslendirme biçeminin(üslubunun) bilinmemesinden kaynaklanmıştır. Günümüz Türkçe'si ile okunduğunda bu vezin ortaya çıkmaz. Bu nedenle bunun dilin eskiliğinden kaynaklandığı sanılmaktadır, oysa bu üslup geçmişte de(yani bu metinler kayda alındığında da) günlük dilden çok farklıdırlar. Fakat yine de dikkatle bakıldığında kimi kez uyaklı kimi kez iç uyaklı bir yapının burada da ortaya çıktığı görülür. Birebir hece ve aruz ölçüsü olmamakla birlikte serbest bir akış, adeta karagöze özgü yeni bir teatral vezin ortaya çıkmaktadır.

Hacivat :-Bana bak Karagöz yıllardır Küşteri meydanındayız, hiç aklıma gelip sormadım senin adın var mı?
Karagöz:-Benim ne atım var, ne katırım.
Hacivat :-Yahu onu sormuyorum, ismin nedir onu soruyorum.
Karagöz:-Sen afyonu fazla kaçırmışsın birader, yahu benim adım Karagöz değil mi?.
Hacivat :-Canım o lakap.
Karagöz:-Şimdi geliyor tokat!
Hacivat :-Dinle: Bir çocuk dünyaya gelir.
Karagöz:-Gelir!.
Hacivat :-Ziya yı görür.
Karagöz:-O benim işime gelmez.
Hacivat :-Niye o?.
Karagöz:-Borcum var.
Hacivat :-Kime?
Karagöz:-Bakkal Ziya'ya.
Hacivat :-Hay külhani, ebe göbeğini keser, yıkarlar tuzlarlar.
Karagöz:-Buzdolabına atarlar.
Hacivat :-Niye?
Karagöz:-Kokmasın diye.
Hacivat :-Sararlar sarmalarlar, kundak yaparlar.
Karagöz:-Altına da kibrit yakarlar, pufffffff!
Hacivat :-Ne yapıyorsun?
Karagöz:-Sen söyledin.
Hacivat :-Akşam üstü ezan vakti, çocuğun babası kulağına bir şey söyler, Baban da sana da söyledi mi?
Karagöz:-Söyledi.
Hacivat :-Ne dedi bakiyim?
Karagöz:-Gittiğin yerde açıkgözlük yap dedi.


Örneklerle ortaya koyduğumuz gibi, karagöz metinlerinin kendine özgü bir dil biçemi söz konusudur. Halk Tiyatromuzun en eski türü olan Karagöz bu biçemi yine halk edebiyatımızın zengin çeşitlemeleri ve türlerinden damıtarak bir seyirliğin en önemli unsuru yapmıştır. Bugün dahi Anadolu sözlü edebiyatında aynı şiirselliği buluruz,.


İşte bir masal girişi:


"Hak dost , Vali dost,
Bubamdam galdı bir eski post
Ben dikerim, o sökülü
Aras'na mada gibi pirele sokulu......"


Atasözlerimizde de bu konuşma dışı üslup kendini gösterir:

"Düğün olur iki kişiye, kaygısı düşer deli komşuya"

Dede Korkut kitabında aslen düzyazı olarak geçen bölümlerde de bu görülür:

"Oğlan anasının sözün şımardı.

Buğaç Big yirinden örü turdı, Kara Pulat öz kılıcın biline kuşandı, Ağ Tozluça katı yayın eline aldı, altun cıdasın koluna aldı........"


Burada "şımardı" ile "kuşandı" da bir gizli ses benzeşmesi, "yirinden", "kılıcın", "yayın" , "cıdasın" da uyak, yine "biline", "eline", "koluna" da uyak söz konusudur.

Anadolu köy meddahlığında da gerek anlatımlarda gerek aradaki diyaloglarda bu şiirsel akış göze çarpar:

"-Bu dilekçe senin midir?
-Evet padişahım.
-Ne hizmet elinden gelir?
Şevketlim sağolsun, şamdan ağasıyım.
Yani, emir govkan divanında odacıydım."


"midir" ile "gelir", "senin" ile "elinden", "padişahım" , "ağasıyım" ve odacıydım birbirleri ile "uyaklıdır". "Bu dilekçe senin midir" ile "Ne hizmet elinden gelir" in vezinleri de 8 er hecedir, "Şevketlim sağolsun şamdan ağasıyım" ile "emir govkan divanında odacıydım" da 12 şer hecedir.

Söyleyişteki bu ritim ve uyak kullanımı çocuk oyunlarımızdan, en karmaşık edebi biçime kadar kültürümüzün vazgeçilmez parçasıdır. Karagöz oyunlarında bu söz sanatlarının teatralleştirildiğini ve mizah ile yoğrulduğunu görürüz. Çoğu sanıya göre basit yanlış anlamalar ve söz oyunları gibi görünen bu diyaloglar aslen çok üstün bir yazınsal niteliğin göstergesidir.

Halk Tiyatromuzun ana kaynağı Karagöz metinlerinin dili kuşkusuz benim gibi bir uygulamacıdan daha çok akademisyenlerin ilgisini beklemektedir. Elde bulunan metinlerin çoğunun seslendirilmeleri bilgimiz dışındadır. Bu nedenle kaynak olarak yazımda bizzat derlediğim ses bantlarını yada izlediğim oyunları kaynak alıyorum. Okuyucunun kimi kez düz bir metin olarak algıladığı bu metinlerin pek çok diyalogu tam bir müzik melodisi olmasa bile yine de günlük konuşma dışında bir seslendirmeye sahiptir. Tıpkı Shakespeare metinlerinin okunuşu gibi Karagöz metinlerinin de kendine özgü bir söyleyiş biçemi vardır. Bu biçemin yitimi geleneğimizle ilgili büyük bir erozyona sebep olmaktadır. Günümüzde oynatıcılar, kimi dile ait eski söyleyişleri, bu niteliklerden haberdar olmadıkları için kolaylıkla atıp, yeni deyişlerle değiştirme yoluna gitmektedirler. Sözcüklerin eski oluşunun o günün gerektirdiği günlük kullanım zannı bu şiirselliğin yok olmasına neden olmaktadır.

Burada bir edebi eser olarak metin ve bu metnin bir oyun olarak sunulması konusu söz konusudur. Yazıya aktarılamayan, yada dilin gelişimi ile erozyona uğrayan bir üslubun yeniden keşfedilmesi gerekmektedir. Muhavereler başlığında belirginleşen bu üslup aslen tüm karagöz metnine yayılmıştır. Bu üslubun en önemli niteliği seyirci ile ilişkisinde ortaya çıkar. Her şeyden önce uyaklı söyleyiş günlük konuşmadan çok daha fazla kalıcılığa sahiptir. Diğer bir önemli nokta, bu metinlerin deneyim ile birlikte kesinlikle doğaçlamaya açık oluşudur. Bu ise "o anda üretme" eylemini birebir seyirci ile paylaşmak demektir. Bir sanatsal sürecin yaratım aşamasının paylaşımıdır bu ve sadece tüketici bir seyirci yerine üretimi paylaşan seyirci oluşturur. Bunun yanında üslubun popüler kültürle olan karşıtlığı, oynatıcıyı sürekli olarak kolaycılıktan uzak tutar.( tabi eğer bu üsluba uyuluyor ise, yoksa bugün pek çok oynatıcının popüler TV şovları ve güncel reklam spotlarını oyunlarına aldıklarını görmek mümkündür)

Sonuç olarak, kim ne derse desin, tıpkı bir Shakespeare İngilizcisi olduğu gibi, bu toplumun da seyirlik geleneğinde (bu geleneğin en eski biçimi Karagöz olduğundan böyle adlandırıyorum ) bir Karagöz Türkçe'si vardır. Bu nedenle derlenmiş ve yazılı olarak ulaşılabilen Karagöz metinlerine, onların seslendirilmesini düşünmeden "-Bunlar eski, sadeleştirelim." önerisinde bulunmak, yalnızca geleneğin değil, geleceğin de yok olmasına neden olacaktır. Bu güne kadar uygulanan Kültür Politikalarının da etkisi ile zaten yitirilenler pek geri gelecek gibi durmuyor. Konuyla ilgilenecek yeni nesiller bu nedenle "Müzelik Bir Karagöz Dağarcığı" nın arşivlenmesi, kaydedilmesi hatta eğer mümkünse yalnızca eski metinleri oynatan ustaların yetişmesini , bizzat bu işin sorumlularından talep etmelidirler. Metinlerle yetinmeyip bugün yaşayan ustalar ve kimi bant kayıtlarını inceleme fırsatı bulanlar bunu çok daha iyi anlayacaklardır. Asıl orijinal ortada olmadan onun modernleştirilmesi de, güncelleştirilmesi de söz konusu olmaz, üstelik güncellemek yerine sanatsal yaratı zaten yeni metinler oluşturmayı gerektirir. Sonraki yazılarımızda bu konu üzerine daha ayrıntılı duracağız.

Bu bölümde Karagöz oyunlarının muhavere bölümünü ele aldık. Biraz alışılmışın dışında bir noktaya dikkat çekip, bir sav ileri sürdük. Fakat Karagöz metinleri ile ilgili yazımız burada bitmeyecek. Muhaverede saptadığımız bu üslubun oyunun "Fasıl" bölümünde hangi biçimlerde ortaya çıktığını ve Karagöz oyunlarının dramatik kurgusunu bir sonraki yazımızda ele alacağız.
Her ne kadar sürç-ü lisan ettiysek aff'ola


Hayali Alpay

0


Tek sayfa
  • Yeni bir konu açamazsınız
  • Bu konuya cevap yazamazsınız


"Hacivat - Karagöz l Diyalogları - Karagöz Metinleri - Karagöz Metinlerinin Yapısı" İçin Anahtar Kelimeler (Keywords)
Konuyu ziyaret eden ziyaretçilerimizin Google arama motorunda kullandıkları anahtar kelimeleri içermektedir.

Ой! (130), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (118), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (91), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (84), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (58), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (47), HACİVAT VE KARAGÖZ ÜN KOMİK DİYOLOĞLARI - Google'da Ara (45), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (44), hacivat ile karagöz diyalogları - Google'da Ara (42), hacivat ile karagözün diyalogları - Google'da Ara (37), hacivat ile karagöz diyalogları - Google'da Ara (36), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (35), karagöz hacivat diyaloğu - Google'da Ara (33), karagöz ile hacivat diyalogları - Google'da Ara (33), Ой! (32), hacivat karagöz diyaloğu - Google'da Ara (30), karagöz ile hacivat diyalogları - Google'da Ara (30), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (29), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (29), Ortaoyunu l Hacivat - Karagöz - Kadim Dostlar ™ (26), Google (24), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (24), karagöz diyalogları - Google'da Ara (24), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (22), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (21), hacivat ile karagözün komik diyoloğu - Google'da Ara (21), hacivat karagöz diyalog - Google'da Ara (21), hacivat ve karagözün diyalogları - Google'da Ara (21), hacivat ve karagöz diyaloğu - Google'da Ara (20), karagöz hacivat diyalog - Google'da Ara (20), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (19), hacivat karagöz diyaloğu - Google'da Ara (19), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (18), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (17), hacivat ile karagözün diyalogları - Google'da Ara (17), karagöz hacivat diyaloğu - Google'da Ara (17), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (16), hacivat karagöz fıkraları - Google'da Ara (15), hacivat ile karagöz diyaloğu - Google'da Ara (15), hacivat karagöz dialogları - Google'da Ara (15), hacivat-karagöz diyalogları - Google'da Ara (15), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (15), hacivat ve karagözün diyalogları - Google'da Ara (14), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (14), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (14), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (14), hacivat karagöz diyalogu - Google'da Ara (13), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (13), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (13), hacivat ile karagöz diyalog - Google'da Ara (13), hacivatla karagöz diyalogları - Google'da Ara (13), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (13), karagöz ve hacivat diyalogu - Google'da Ara (13), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (13), hacıvat karagöz diyalogları - Google'da Ara (13), KARAGÖZ HACİVAT DİYALOGLARI - Google'da Ara (12), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (12), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (12), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (12), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (12), karagöz-hacivat diyalogları - Google'da Ara (12), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (12), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (12), hacivat ile karagöz diyalogları - Google'da Ara (12), hacivatla karagöz diyalogları - Google'da Ara (11), hacivat ile karagöz diyalogları - Google'da Ara (11), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (11), hacivat ile karagöz diyalogları - Google'da Ara (11), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (11), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (10), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (10), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (10), karagöz ve hacivat dialogları - Google'da Ara (10), hacivat ile karagöz dialogları - Google'da Ara (9), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (9), HACIVAT KARAGÖZ DİYOLOGLARI - Google'da Ara (9), karagöz fıkraları - Google'da Ara (9), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (9), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (9), karagöz ile hacivat diyalog - Google'da Ara (9), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (9), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (9), hacivat ve karagöz dialogları - Google'da Ara (9), karagözle hacivat diyalogları - Google'da Ara (9), hacıvat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (9), karagöz hacivat diyalogları - Google'da Ara (8), karagöz ile hacivat diyaloğu - Google'da Ara (8), karagöz ve hacıvat diyalogları - Google'da Ara (8), karagöz ile hacivat diyaloğu - Google'da Ara (8), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (8), hacivat ve karag z diyalog - Google'da Ara (8), hacivat ve karagöz diyoloğu - Google'da Ara (8), hacivat karagöz diyalogları - Google'da Ara (8), hacivat ve karagöz diyalogları - Google'da Ara (8), karagöz hacivat dialogları - Google'da Ara (8), hacivat karag z diyalo lar - Google'da Ara (8), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (8), Ortaoyunu l Hacivat - Karagöz - Kadim Dostlar ™ (7), karagöz ve hacivat diyalogları - Google'da Ara (7), karagöz ile hacivat diyaloğu - Google'da Ara (7),

"Hacivat - Karagöz l Diyalogları - Karagöz Metinleri - Karagöz Metinlerinin Yapısı Yar bana bir eğlence medet!" ile Benzer Konular
5 Ekim 2007 | Bana Şans Dile "Pek Yakında"
0 Yanıt - 2.009 Görüntülenme | Filmin Türü: Gerilim -Drama
Yaşanmış Din Dersi Diyalogları
0 Yanıt - 1.263 Görüntülenme
Karagöz Dubai'de
0 Yanıt - 1.809 Görüntülenme
Kadim Dostlar ™ Resmi Açılış Partisi | 24 Saat Eğlence
62 Yanıt - 3.830 Görüntülenme | Gel Bacım Gel, Biz Biliyoz Da Mı Oynuyoruz :P
Ortaoyunu | Hacivat - Karagöz - Karagöz'ün Tekniği
3 Yanıt - 26.880 Görüntülenme | Karagöz Tarihçesi