İçeriğe git

Welcome to Kadim Dostlar ™ Forum
Register now to gain access to all of our features. Once registered and logged in, you will be able to create topics, post replies to existing threads, give reputation to your fellow members, get your own private messenger, post status updates, manage your profile and so much more. This message will be removed once you have signed in.
Login to Account Create an Account
Resim

Türk Sansür Tarihi | Sansürlenen Filmler

- - - - -

  • Yanıtlamak için lütfen giriş yapın
Bu konuya 1 yanıt gönderildi

#1
Sema

Sema

    Ne Mutlu Türküm Diyene!!

  • Yönetici
  • 5.470 İleti
  • Gender:Female
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü, Ülke Gündemi, Siyaset ve Köşe Yazıları...

Türk Sansür Tarihi | Sansürlenen Filmler


Resmi ekleyen


Sansürlenen İlk Film Dünya Savaşı sonu. İşgal Kuvvetleri İstanbul’da. Sinemalarda “Mürebbiye” diye bir film oynuyor. 1919 yılında Hüseyin Rahmi’nin aynı adlı eserinden Ahmet Fehim tarafından sinemaya uyarlanmış filmde, bir Osmanlı konağındaki çapkın bir Fransız mürebbiyenin aşkları anlatılıyor.

Çapkın mürebbiye, konaktaki herkesi baştan çıkarır. Bunu göre Fransız İşgal Kuvvetleri Generali Pronşe, filmdeki bir Fransız kızının düşük ahlaklı oluşunu kabullenemiyor ve filmin Anadolu’da gösterimini yasaklıyor. Böylelikle Türk Sineması’ndaki ilk sansür olayı gerçekleşiyor. Sansür Kurulu’nun Başlangıcı 7 Şubat 1923′de İzmir İktisat Kongresi toplandı. Kongrede bazı üyeler, ahlaka aykırı filmlere sansürün uygulanması gerektiğini belirttiler. 1932 yılına kadar merkezi bir sansür kurulu kurulmadı ama film gösterime girmeden önce mahalli polis tarafından izlenir ve filmin uygun görülmeyen yerlerini kesebilir sonra gösterimine izin verilirdi.

1932 yılında ilk merkezi sansür kurulu kurulmuştur. Valilerde olan yetki, İçişleri’ne bağlanmıştır. İlk kurul, Genel Kurmay, Milli Savunma ve İçişleri Bakanlığı temsilcilerinden oluşuyordu. 1934 yılında çıkan Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu’nun bir maddesi, film senaryolarına ve film çekimlerine müdahale hakkı tanıdı. 1939 yılında çıkan bir tüzükle de sansür, son katı halini aldı. Herhangi bir dinin veya evletlerin siyasi propagandasını yapan, ideolojik propaganda yapan, suça teşvik eden, genel ahlaka aykırı ve askerliği kötüleyen filmler yasaklanmıştır. Vurun Kahpeye Tek partili dönemin tiyatro kökenli sinema anlayışı terkedildi. Yeşilçam dediğimiz sinemacılar kuşağının ortaya çıkması, çok partili dönemle başlar.

1949 yılında Ömer Lütfi Akad’ın “Vurun Kahpeye” adlı filmin, savaş sonrası ve çok partili döneme geçişin sembol filmlerinden biridir. Film, bir iftira sonrası yobazlar tarafından linç edilen Aliye Öğretmen’in hikayesini anlatır. Film, tutucu çevrelerin tepkisini çekti. Önce Sansür Heyeti’nin büyük beğenisini kazanan film, daha sonra bazı baskılar sonucu gösterimden kaldırıldı. Film tam 3 kez sansüre girerek gösterimine daha sonra devam etti.

Sansür Bürokrasisi O dönemlerde film çekmek büyük bir bürokrasiydi. Yapımcı, çekeceği filmin senaryosunu, semtin mülki amirine bir dilekçe ile sunar, senaryo incelenmek üzere İçişleri Bakanlığı‘na gönderilir, Bakanlık gerekli incelemeyi ve işlemleri yaptıktan sonra Film Kontrol Komisyonu’na verir, Komisyon senaryoyu inceler, değişiklik önerileriyle birlikte yani kesilip biçilerek senaryo yönetmene geri verilirdi.

Bu öneriler doğrultusunda yönetmen, filmi yanındaki memur nezaretinde çekiyor, çekilen filmler tekrar komisyon tarafından inceleniyordu. Savaş Sonrası Savaş sonrası ülkeyi yabancı ideolojilerden koruma isteği, Sansür Kurulu’nu aşırı duyarlı yapmıştı. Atıf Yılmaz’ın 1953′te İtalya’da çektiği “Hıçkırık” filmi bu nedenle kuşa çevrilmişti.

Gerekçe, filmin geçtiği garı Mussolini’nin yaptırmış olmasıydı ve filmde Mussolini heykellerinin görünmesiydi. Yönetmen Osman F. Seden de 1954′te çektiği “Kardeş Dursun” filmi için sansürle epey uğraşan yönetmenlerden biridir. Bu filmin bir sahnesinde, Karadeniz’den boğaz girişi göründüğü gerekçesiyle çıkarılması istenir.

Gerekçe ise düşman gemilerinin boğaz girişini net bir şekilde görmüş olmalarıdır. Ayrıca plajda güneşlenen sevgililerin olduğu sahnede, düşmanın çıkarma yapabileceği uygun kumsal imajı verildiği gerekçesiyle çıkarılması uygun görünmüştür. Yazarlara Sansür Sansür Kurulu, birçok yazara da yasak uyguluyordu. “Bataklı Damın Kızı Aysel” filminin senaristi Nazım Hikmet’ti. Ama filmde Hasan Cemil’in ismi geçiyordu.

Çünkü mimli yazarların isimleri rahatlıkla kullanılmazdı. Nazım Hikmet’i Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Vedat Türkali gibi edebiyat ustaları izledi. Yaşar Kemal’ın “Bu Vatanın Çocukları” filminde, Yılmaz Güney de ilk kez yeralmıştı. (1965) Senaristin adı Yaşar Kemal yerine izin alınabilsin diye sansür polisinin adı yazılmıştı. Ancak film, Antalya’da en iyi senaryo ödülü alınca, ödül, Yaşar Kemal’in gözü önünde sansür polisine verildi.

Siyasilerin Sansür Keyfi 1960′ta Ordu, yönetime el koydu. Yeni meclis çalışmaları sırasında Bülent Ecevit, sinemadan sansürün kaldırılması için teklif vermiştir. Ancak bırakın Meclis’ten destek bulmayı, sinema dünyasından da hiçbir destek bulamamıştır. Bülent Ecevit, daha sonra bu teklifin zamansız olduğu fikrine varmıştır.

Politik iktidar için sinema ürkütücü birşeydi. Halkı sinemadan uzak tutmak için politikalar geliştirilmeliydi. “Mahallenin Sevgilisi” (Memduh Ün) filminde, filmdeki dozer sahnesi, halkın üzerinde vahşet etkisi yaratır diye ve devlet malı dozerin özel biri tarafından özel amaçla kullanılamayacağı gerekçesiyle yasaklanmıştı. Ama asıl nedenler başkaydı tabii. 1960 yılında Orhan Kemal’in “Suçlu” filmi ise en çok kesilmiş filmlerden birisiydi.

Film, tam 28 yerden kesildi. 1962 yılındaki Metin Erksan’ın çektiği “Yılanların Öcü” filmi de sansürün hışmına uğrayan filmlerden biriydi. Fakir Baykurt’un bu romanı, Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanmış ve Yunus Nadi Ödülü kazanmıştı. Ama film haline gelince yasaklandı. Ordu ve Sansür “Şafak Bekçileri” filmi 1962 yılında içindeki uçak düşme sahneleri yüzünden yasaklanmıştı. Gerekçe, gençleri askerlikten soğutabilirdi.

Ayrıca pilot rolündeki Göksel Arsoy üzerinde üniforma varken sevgilisini öpüyordu. Ancak Sansür Kurulu’nun bu kararına karşın, Hava Kuvvetleri Komutanı filmi izleyerek kesintisiz oynatma izni vermiştir. Sansüre Karşı İlk Teklif 1963′te TİP (Türkiye İşçi Partisi), sansürün Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle, Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Özgürlüklerin yasayla saptanması gerektiğini ama uygulamada nizamnamelerle yürütüldüğünü ileri süren TİP, sansürün de bu bağlamda sanat özgürlüğüne aykırı olduğunu savundu. Eğer sinema eseri vasıtasıyla suç işlenirse bunu, yargı karara bağlar mantığı ile Anayasa Mahkemesi’ne başvuran TİP, aslında bir bakıma Anayasa Mahkemesi’nin daha ilk yıllarında kamu adına tarihi bir fırsat vermişti. Ancak mahkeme, başvuruyu reddetti ve tarihi fırsatta böylece kaçmış oldu.

Aynı yıllarda Suphi Baykam da bir kanun teklifi hazırlayarak konuyu Meclis’e getirdi. Ancak teklif, bir sonuca ulaşmadı. Sansürden Kaçırılan Film Metin Erksan, 1963′te, Necati Cumalı’nın “Susuz Yaz” adlı romanını sinemaya uyarladı. Film, Sansür Kurulu’nun festivale katılmasına izin vermemesine karşın, Berlin’e gitti ve Altın Ayı Ödülü’nü kazandı.

İlk kararda, yurtdışına gitme hakkı bulunan film, festivale katılma izni isteyince, kurul tekrar toplanıp ‘Türkiye’yi kötü gösterdiği’ gerekçesiyle, filmin festivale katılımını yasaklıyorlar. Film, buna rağmen kaçak yollardan Berlin’e ulaşır ve bilindiği gibi en büyük ödül olan Altın Ayı’yı alır. Ödülü alıp yurda dönen ekibe Kültür Bakanlığı, sanki kendisi yasaklamamış gibi bir kutlama kokteyli verir. Kokteyl ile yetinmeyip Erol Taş’a, Metin Erksan’a ve Hülya Koçyiğit’e ödüller de verir.

İlk Erotik Görüntü Aynı yıllarda “Gurbet Kuşları” adlı filmde Sevda Ferdağ’ın göğsü tesadüfen açılıyor ve filmin inanılmaz iş yapmasına neden oluyordu. O tarihe kadar, gerek dünya, gerekse Türk Sineması’nda kadın göğsü hiç görünmemişti. İşin garip tarafı ideolojik ya da ahlaki olarak oldukça katı olan Sansür Kurulu, bu sahne için onay verebilmişti. Danıştayca Yasaklanan İlk Film 1966 yılında, bir filme karşı çok sert bir tavır alındı.

Bu film, Fransa’da film eğitimi almış Alp Zeki Heper’in “Soluk Gecenin Aşk Hikayeleri” adlı filmiydi. Film, müstehcen bulunarak Danıştayca yasaklanmıştı. Filmin yönetmeni, bir gazete röportajında “aşk hiçbir zaman müstehcen olmamıştır. Aşka karşı tutumdur müstehcen olan” demiştir. Yargıtayca Aklanan İlk Film 1992 yılında gösterime çıkan “Temel İçgüdü” adlı film, Cumhuriyet tarihinde Yargıtayca aklanan ilk film olma özelliğini taşır. Joe Esterhas’ın senaryosunu yazdığı, Paul Verhoeven’in yönettiği ve dünyanın bu filmle starlaştığını söylediği Sharon Stone ile Michael Douglas’ın başrollerini paylaştığı film, dünyada hasılat rekorları kırdığı bir sırada, ülkemizde de gösterime girdi.

Filmin 5. haftasında, Ankara Cumhuriyet Başsavcısı’nın filmdeki tahrik edici seslerden rahatsız olması üzerine, kopyaların toplatılmasına karar verildi. Ancak bir bakanlığın (Kültür Bakanlığı) izin verdiği filme, bir diğer bakanlık (Adalet Bakanlığı) hayır demekteydi. Bu hukuksal açıdan tam bir skandaldı. Çünkü yürütme ve yasama organları, birbirlerinin içişlerine müdahale etmişlerdi. Konu, kamuoyunca yakından izlendi. Medya, 5 ay boyunca gündeminden düşürmedi ve film Yargıtayca, yasal prosedüre uygundur gerekçesiyle tekrar sinemalarda yerini aldı. 68 Kuşağı Filmleri 68’lerde toplumda hızlı bir politikleşme başladı.

Yılmaz Güney’in “Umut” filmi böyle bir politikleşmenin içinden doğdu. Atının, araba çarpması sonucu ölmesi ve geçimini bu ata bağlamış olan, meçhul bir definenin peşinden koşan faytoncunun öyküsü anlatılmaktadır. Film, faytoncunun giyimi ve kuşamının, fakirliğin bir sembolü olarak ele alınmasını, zengin otomobil sahibi hakkında takibat yapılamayacağı kanaati verilmesini, faytoncunun iş ararken zengin-fakir ayrımı yapılmasını, Cabbar’ın (Yılmaz Güney) Amerikalı zenciyi soymasını, sabah namazının güneş doğarken kılınmasını sakıncalı bularak, sansür kurulunca yasaklanmıştı.

Film, 1971 yılında Danıştay kararıyla şartlı oynatılarak büyük ilgi gördü. Seks Filmleri 12 Mart 1971′de Ordu, yönetime tekrar el koydu. 1971 yılında Kültür Bakanı Talat Sait Halman, bir komisyon kurdu. Üyeler, sansürün kaldırılmasını tartışırken, başka bir yerde (Genelkurmay’da) başka bir tüzük hazırlanıyordu. 1972 yılında Adana Altın Koza Film Festivali’nde Yılmaz Güney’in “Baba” filmi birinci seçildi. Ama Yılmaz Güney’in politik tutumundan rahatsız olan çevreler, juriye baskı yapıp sonucun değişmesine neden oldular.

Verilen ödül geri alındı. Bu dönemde reddedilen filmlerden biri de Tunç Okan’ın “Otobüs” filmiydi. Gerekçe, Türkleri küçük düşürmesi ve aptal göstermesi, ayakta işeyen işçilerin ellerini yıkamadan sofraya oturmasının örf ve adetlere aykırı bulunması, sofrada bayat ekmek ve soğan bulunmasının Türklerin kötü beslendiği izlemi verdiği, şoförün dönülmez levhasına rağmen dönmesini Türklerin trafik kurallarına uymaması, plastik sosisleri kemirmesini küçültücü buluyordu. Bu dönemde en çarpıcı şey ise filme Yaşar Kemal ve Aziz Nesin’in karşı çıkmasıydı. 1974’lerdeki sokak çatışmaları, ailelerin sinemadan uzaklaşmasına neden olmuştu. Bu dönemde yeni bir sinema izleyicisi oluştu. Artık sinemalarda seks filmleri oynamaya başlamıştı. İtalyan seks-komedi tarzından etkilenen yerli sinema, zaman geçirmeden aynı yönteme başvurmuştur. Bu dönemin ilk filmi “Civciv Çıkacak Kuş Çıkacak” adlı filmdir. Sansürün yasaklama korkusuna karşın erotik sahneler, sinemada vizyon öncesinde kopyaya eklenirdi. Zerrin Doğan, ilk ###### yıldızı ünvanı alan star olmuştur.

Milleyetçiler ve Sansür 1975 yılında işbaşına geçen Milliyetçi Cephe döneminde sansür ağırlaştı. Fiilen değilse de fikren iktidar partisine yakın olan Sansür Kurulu Üyeleri, kendi ahlak ve fikirleri doğrultusunda ya filmleri yasaklamış ya da koşulsuz serbest bırakmışlardır.
70’li yıllarda yaygınlaşan arabesk müzik, sağ ve solun yapamadığını yapıyor, kitleleri inanılmaz etkiliyor, şarkıcıları ilahlaştırıyordu. Bu dönemde arabeskin kralı Orhan Gencebay, ilk kez politik bir mücadele içinde gösterildi. Bu filmin adı “Derdim Dünyadan Büyük” idi. Film, daha sonra yasaklandı ve video kasetleri toplatıldı. Filmin yönetmeni Şerif Gören’di.

Aynı dönemde Yıldız Kenter’in oynadığı bir filmde rolü gereği tecavüze uğrama sahnesi, “devlet sanatçısı tecavüze uğrayamaz” gerekçesiyle o sahneler çıkartılmıştı. 1979 yılında Korhan Yurtsever’in çektiği “Kara Kafa” adlı film, yönetmenin ülkeyi terketmesine neden oldu. Filmin yurtdışına çıkışı yasaklanınca, gösteriminin yapıldığı Kent Sineması’ndan kopyayı alan yönetmen, ertesi gün filmle birlikte soluğu Berlin’de aldı. Yine aynı tarihlerde iktidarın tutumu yüzünden Yaşar Kemal’in “İnce Memed” adlı romanı ülkemizde çekilemedi. Peter Ustinov’un yöneteceği filmi, Sansür Kurulu reddetti.

Konu, Kültür Bakanı Ahmet Taner Kışlalı’yı rahatsız etmiş ve konunun tekrar görüşülmesi için büyük çaba harcamıştı. Reddin asıl nedeni ise Genelkurmay 2. Başkanı Haydar Saltuk’un konunun daha önce görüşüldüğü ve karara bağlandığı ve tekrar görüşülemeyeceği resmi yazısı idi. 1979 yılında Ömer Kavur’un “Yusuf İle Kenan”, Yavuz Fada’nın “Yolcular”, Yavuz Özkan’ın “Demiryol” adlı filmleri sansürlenmemiş oldukları gerekçesiyle Altın Portakal Film Festivali’ne alınmadılar. Juri, durumu protesto etti ve festival iptal edildi. O dönemde iktidar, kısa da olsa Sosyal Demokrat’tı.

12 Eylül Darbesi Sonrası 1980′de Ordu, bir kez daha yönetime el koydu. 1982 Anayasası’nın 26. Maddesi’nde sansür, anayasaya girdi. 1980 sonrasının en önemli filmlerinden biri, senaryosunu Yılmaz Güney’in yazdığı “Yol” filmiydi.
Yılmaz Güney’in hapisten kaçması ve filmin 1982 yılında Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye Ödülü alması, dikkatlerin filme çevrilmesine yol açtı. Ellerinde, Yılmaz Güney filmi bulunanların teslim etmesi için çağrı yapılmıştır. 104 filmin negatifi toplatılarak imha edilmiştir. Kitapları ve posterleri de toplatılmış, hatta adından sözedilmesi de yasaklanmıştır. 12 Eylül Yönetimi, eski filmleri de suç kapsamına almıştı.

Ali Özgentürk’ü 1974 yılında çektiği “Yasak” adlı kısa filmden dolayı tutukladı. Bu dönemde en ilginç süreç “Mine” filmiyle Atıf Yılmaz’ın yaşadığıydı. Bir istasyon şefinin Mine adlı karısı ile kasabaya gelen bir adamın arasındaki aşkın anlatıldığı film, gerçek hayatta filmde adı geçen istasyonun şefini rahatsız etmiş ve filmi yasaklatmak için mahkemeye başvurmuştur. Film oynarken bir kez daha denetlenmiş ve bir sakınca görülmediğinden denetimden geçmiştir. Metin Erksan’ın 1962 yılında çektiği “Yılanların Öcü” filmi, 23 yıl sonra Şerif Gören’in tarafından tekrar çekildi ancak aynı gerekçelerle sansürden geçmedi. Toplum 23 yıl ileriye gitse de yasaklamaların mantığı aynı yerlerinde sayıyordu.

1980 sonrasının en önemli sansür vakalarından biri de “Yorgun Savaşçı” filminin yakılmasıdır. TRT deneticisi de dizi hakkında bazı sakıncalı noktalar bulunduğunu raporu edince, filmin yakılması kararı alındı. Bir kopyası MİT’te saklanarak diğer negatifleri yakılmıştır.

Atıf Yılmaz’ın “Değirmen”, Halit Refiğ’in “Teyzem” filmleri de sansürden nasibini almış filmlerdir. 1986 yılında çıkarılan bir yasayla, film denetimi İçişleri Bakanlığı’ndan alınıp Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilmiştir. Ayrıca ön denetim zorunluluğu kaldırılmıştır. Yeni yasanın, denetimi yerel yönetimlere bırakması daha vahim sonuçlar doğurdu. “Su da Yanar” filmi, 50’ye yakın ilin valisi tarafından yasaklandı. Ve Sonuç 1990 yıllarında özel televizyonların yayına başlamasıyla birlikte, toplumsal yaşam biçimi de değişmeye başladı. Konuşulmayanlar konuşulmaya, gösterilmeyenler izlenmeye başladı.

1980′li yıllarda adı bile konuşulmayan “Gece Yarısı Ekspresi” filmi artık defalarca gösterilir olmuş, “Karartma Geceleri” gibi işkence sahneleri ile dolu filmler, bakanlık talimatıyla da olsa festivale katılmış, İslamcı sinema diye de bir tarz oluşmuştu. “Minyeli Abdullah” bunun ilk örneğiydi. Ama “Mem-u Zin” diye de bir Kürt masalı anlatan film de yapıldı. Sanat ürünlerine sansür uygulanması, sanatın özüne ters düşer. 8 yıl boyunca beyhude bir iş yaptığını itiraf eden komisyon üyesi Feriha Şahenk, “görevimdi yaptım ama şakadandı” diyerek dramatik bir olayı, mizahi bir dille özetlemektedir.

#2
Hale

Hale

    Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.

  • Yönetici
  • 49.690 İleti
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Türk Sinemasında Sansür



Türk Sinemasının En Güzel Örnekleri Bir Zamanlar Sansüre Uğruyor,
Verilen Emekler Çöpe Atılıyor, Hatta Yakılıyordu




Sansür, Türkiye'de bütünüyle kültürel yapıyı tek düze hale getirerek siyasal otoriteye bağımlı nesiller yetiştirilmesi için kullanılmıştır.Edebiyat, tiyatro, resim, heykel, basın-yayında da yasaklamalara gidilmiş olmasına rağmen hiçbir sanat dalı özel hüküm ve tüzüklerle sansür edilmemiştir. Sinema ise, özel yasa ve tüzüklerle adeta boğulmaya çalışılmıştır.


İLK FİLM SANSÜRÜ


Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın eserinden uyarlanan 1919 tarihli “Mürebbiye”, Türk sinema tarihinde sansür engeliyle karşılaşan ilk Türk filmi ünvanını taşır. Filmde, çocuk bakıcılığı yaptığı evdeki tüm erkekleri baştan çıkaran Fransız Anjelik'in hikayesi anlatılır. Bu film, İstanbul'daki gösterimi sırasında Fransız Generel Franceht d'Esperey'i çileden çıkarmıştı. Bir Fransız kızının böylesine düşük ahlaklı gösterilmesine kızan General, filmin İstanbul'daki gösterimini bir süre sonra durdurdu. “Mürebbiye”, Anadolu seyircisine ise hiç ulaşamadı. Ahmet fehim, ilk yönetmenlik denemesini yaptığı bu filmini “İstanbul'u işgal edenlere karşı sessiz bir direniş” olarak nitelendirmiştir.


SİNEMA YASALARI GELİYOR


1930’lara değin filmlere sansür konması için özel bir hüküm getirilmemişti. Sansür her ilde valiyi temsilen polisler tarafından yapılmakta idi. 1939'da çıkan çıkan sansür tüzüğü ise Türk sinemasının gelişmesine ağır bir darbe vurmuştur. Bu tüzüğe göre film daha çevrilmeden senaryo halinde iken sansüre giriyor, kabul edilip çevrildikten sonra tekrar sansüre giriyordu. Hatta filmin çekimi sırasında bile resmi görevliler müdahele edebiliyordu. Filmin hem yurtiçi, hem yurtdışı gösterimi için ayrı ayrı izinler alınıyordu. Belli bir süre sonra oto sansür dediğimiz senaryocusundan yönetmenine kadar herkes kendi kafasına göre sansür yapmaya başladı. Böylece sanatsal düşünce ile yola çıkılan bir film, sansür korkusuyla ete süte dokunmayan tamamen gerçek dışı olaylarla kurgulanmış bir hale dönüşüyordu. Filmler, ancak kuşa çevrildikten sonra sansürden geçiyordu. Sansüre takılan filmler ise Danıştay kararı ile bu engeli aşıyordu. Nitekim kaliteli Türk filmlerinin birçoğu Danıştay kararı ile gösterime girebilmiştir. Bazan sansür heyeti toplanamadığı için onlarca film sırada sansür denetiminden geçmeyi bekliyordu. Biran önce gösterime girmesi gereken filmler böylece sansür heyetinin önünde çürümeye terkediliyordu.


SANSÜRE KARŞI İLK TOPLU EYLEM


Türk sinema tarihinde sansüre karşı toplu bir şekilde yapılan ilk ve tek eylem Kasım 1977 yılında gerçekleşmiştir. Sinesen adlı emekçiler örgütünün başı çekmesiyle, neredeyse tüm yeşilçam, tarihinde ilk kez biraraya geliyor ve Ankaraya yürüyüşe geçiyor. Türkan Şoray’dan Cüneyt Arkına, Fatma Girikten Tarık Akan’a kadar bir çok ünlü star, birçok yönetmen ve sayısız emekçi üç gün boyunca yürür. Ankara’da meclis, senato ve Anıtkabir ziyaretlerinden sonra istanbula dönülür. Ancak bu eylemden sinemacılar adına pek bir sonuç çıkmaz.


SON DURUM NEDİR?


Bugünkü durum nedir?

Eskiden iç işleri bakanlığında olan sansür, bugün kültür bakanlığına geçmiştir. Kültür bakanlığıda sansür konusunda oldukça esnek davranmakta ve hemen hemen birçok film sansür’den sağlam olarak geçmektedir. Bugün varolan en katı sansür RTÜK tarafından TV ve Radyo kuruluşlarına yapılan sansür’dür.


CÜNEYT ARKIN’DAN BİR ANI


“1980’lerde Türkiye’de öylesine bir sansür belası vardı ki ne yapacağımızı şaşırmıştık. Senaryolarımız reddediliyor, çektiğimiz filmler kesiliyor ya da sudan sebeplerle gösterime çıkması yasaklanıyordu. O dönemde, gecekondusu yıkılan “Vatandaş Rıza”’nın hak arama hikayesini film yapmıştım. Tabii ki sansür, toptan oynatılamaz diyerek red kararı verdi. Haftanın altı günü Ankara yolunu arşınlamaktan saçlarım ağarmaya başlamıştı. “Alavere dalavere Cüneyt Arkın nöbete”, diyerek sansür heyetinin kapısının önünde günlerce nöbete yatıyordum. Sonunda araya adamlar koyarak heyet başkanı bir gece yemeğe çıktık. Biraz kafaları çektik, o hep kendisini anlatıyordu. Geç vakit sıra “Vatandaş Rıza” filminin reddedilmesine geldi. Bir anda Cüneyt Arkın gibi kasıldı ve şöyle dedi: Senin birkaç gün beklemen ne ki, işte ben aynı kapı önünde Türkan Şoray’ı 15 gün beklettim.”


KOMİK YASAKLAR


Örnek 1 : Kayınpeder damadın eline sarılıp öpmek ister. Damat ise babaya “Öpülecek el varsa kızınındır. Kızının elini öp” der. Sansürcüler bu durumu kayınpeder adına gurur meselesi yapar ve bu sahneyi yasaklarlar.

Örnek 2 : Leyla ile Handan iki arkadaştırlar. Bir ev tutup beraber kalmaya karar verirler ve şöyle bir diyalog geçer aralarında “Kazancımızı ortaya koyar, beraber harcarız” Sansür kurulu kominist propagandası yaptığı gerekçesi ile bu sahnenin çıkarılmasını ister.

Örnek 3 : Bir köy filminde ekinler cılız olarak filme alınmıştır. Sansür kurulu bunu Türkiyenin yoksul bir ülke olarak gösterilmesi olarak algılar ve filmi yasakladı.

Örnek 4 : İlyas salman, saf, yoksul bir inşaat işçisidir. Bir anda reklam dünyasının oyuncağı haline gelir. Sansür kurulu filmi “Anadolu delikanlısı deli gibi gösterilemez” diyerek filmi geri çevirir.


SANSÜR YASALARI


1934 : Matbuat umum müdürlüğü Teşkilatına ve Vazifelerine Dair Kanun
1934 : Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu
1939 : Filmlerin ve Film Senaryolarının Kontrolüne dair nizamname
1963 : Sansür yönetmeliği
1986 : Sinema, Video ve Müzik eserleri Yasası


SANSÜRE TAKILAN BAZI FİLMLER


Vurun Kahpeye (LÜTFİ Ö.AKAD - 1949)
Sokak Şarkıcısı (O.M. ARIBURNU - 1959)
Kabadayılar Kralı (NEJAT SAYDAM - 1961)
Yılanların öcü (METİN ERKSAN - 1962)
Susuz yaz (METİN ERKSAN - 1964)
Karanlıkta uyananlar (ERTEM GÖREÇ - 1965)
Bitmeyen yol (DUYGU SA.IRO.LU - 1966)
Hudutlar Kanunu ( LÜTFÜ ÖMER AKAD - 1966)
Yiğitler Ölmezmiş (N. KURTAN - 1966)
Gecekondu Peşinde (FEVZİ TUNA - 1967)
Kanlı Hayat (E.GÖREÇ - 1967)
Kelepçeli Melek (MEHMET DİNLER -1967)
Kızılırmak-Karakoyun (LÜTFİ Ö.AKAD - 1967)
Büyük Kin (TUNÇ BAŞARAN - 1969)
Umut (YILMAZ GÜNEY - 1970)





0 Kullanıcı konuyu okuyor

0 Kullanıcı, 0 Misafir, 0 Kayıtsız kullanıcı