İçeriğe git

Welcome to Kadim Dostlar ™ Forum
Register now to gain access to all of our features. Once registered and logged in, you will be able to create topics, post replies to existing threads, give reputation to your fellow members, get your own private messenger, post status updates, manage your profile and so much more. This message will be removed once you have signed in.
Login to Account Create an Account
Resim

Alp Er Tunga - Alp Er Tonğa | Efsanevi Bir Türk Hakanı - Turan Padişahı - Türk Hükümdar Soyunun Atası Kabul Edilmiştir

- - - - -

  • Yanıtlamak için lütfen giriş yapın
Bu konuya 2 yanıt gönderildi

#1
Hale

Hale

    Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.

  • Yönetici
  • 49.690 İleti
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Alp Er Tunga


Alp Er Tunga, veya Alp er Tonğa, efsanevi bir Türk hakanıdır.

"الب Alp; Alp, yiğit, kahraman, bahadır", "ار er; Er, erkek, adam" ve "تنكا tonğa; bebür" anlamındadır.

Türkçe kaynaklarda Alp Er Tonga veya Tonga Alp Er, Farsça kaynaklarda Arjāsp, Franngrasyon, Frasyav, Frasiyak, Frangrasyak ve Efrasiyab, Arap kaynaklarında Frasyab ve Frasyat şeklinde geçen efsanevi Turan padişahı, Türk hükümdar soyunun atası kabul edilmiş ve birçok Türk boylarının tarihi destanlarında kahramanlığın sembolü olarak günümüze kadar devam etmiştir.
Yaşamıyla ilgili bilgiler efsanelere dayanan Alp Er Tunga'nın, Turancılarca Türklerin eski atalarının soyundan geldiği öne sürülür.

Ayrıca, Divân-ı Lügati't-Türk'te ve Kutadgu Bilig'de, İran destanı Şehnâme'nin kahramanı Efrasiyab (Afrasyab)'la aynı kişi olduğu belirtilir. Şehname'ye göre İran - Turan savaşları sırasında Zaloğlu Rüstem ile giriştiği mücadele sırasında pusuya düşürülüp öldürülmüştür. Öldürülmesiyle ilgili Alp Er Tunga Sagusu, Divân-ı Lügati't-Türk'ün çeşitli yerlerinde örnek metin olarak verilmiştir.


1. Orhun Yazıtlarında

Alp Er ismi, Altay Dağları'ndan bulunan eski runik Türk yazıtlarında da bahsedilmiştir. Orhun Yazıtları'nda (i, kuzey. 7, ii, doğu. 31), Kül Tigin 714 yılında Oğuzlara karşı beşinci defa yaptığı seferi başarı ile kazanınca, kitabeye şöyle yazdırmıştır;



Resmi ekleyen

"tunga tigin yoghinda kiri ölürtimiz."


2. Şehnâme'de




Resmi ekleyen


İran ile Turan birlikleri arasındaki bir savaş sahnesi




Şehnâme'ye göre Efrasiyab'ın İran'a ilk saldırısı Minuçur'un oğlu Nodar dönemine rastlar. Efrasiyab'ın babası Peşen Minuçur'un ölmesiyle İran'ın zayıfladığını düşünerek oğlunu İran'a saldırtır. Nodar öldürülür ve Alp Er Tunga 12 yıl İran'a egemen olur. Daha sonra Alp Er Tunga'nın Agriras'ı öldürmesi üzerine Zâl Agriras'ın intikamını almak üzere harekete geçer ve Alp Er Tunga'yı yenebilmek için Minuçur'un torunu Zav'ı ordunun başına getirir. Sonuçta Alp Er Tunga yenilir. Zav büyük ganimetlerle İran'a döner.

Daha sonra Zav'ın ölmesi üzerine Turanlıların hükümdarı Peşen, oğlu Alp Er Tunga'yı İran'ı alması için tekrar gönderir.Yaşlanmış olduğundan Alp Er Tunga'ya karşı koyamayacağını düşünen Zâl, oğlu Rüstem'i ordunun başına getirir. Rüstem, Alp Er Tunga'ya karşı giriştiği savaşta galip çıkar. Sonuçta Alp Er Tunga'nın babası Peşen ile Zâl barış antlaşması yapar. Antlaşmaya göre Amu Derya tekrar Turan ile İran'ın sınırı kabul edilir. Bu olay yine Şehnâme'de Alp Er Tunga'nın ağzıyla şöyle anlatılmaktadır:

"Çin'den Amu Deryasına kadar olan topraklar benim hakimiyetim altındadır Amu Deryası sınırındaki Soğdlar benim orduma tabidirler... Turan ile İran'ın düşmanlığı aslında Selm ile Tur'dan başlamıştır. .. "

Müslüman bir yazar olan Firdevsi'nin, İran'a rakip olan Turanlıları Türklerle aynı görmesi ve Alp Er Tunga'yı da onların kağanı olarak kabul etmesi, Türklerin İslami dönemdeki Maveraünnehir akınları karşısında İran milliyetçilerinin olumsuz etkileri altında kalmış olmasının sonucudur.

3. Divân-ı Lügati't-Türk'de

"الب ار تنكا Alp er Tonğa; Türklerin ulusal kahraman ve büyük Hakanı." dır.

Kaşgarlı Mahmud, "ترم Tarım; Tekinlere ve Afrasyab soyundan olan hatunlara ve bunların çocuklarına karşı söylenen bir kelime, Hakanlı hanları oğullarından başkasına söylenmez." ve "التن ترم Altun Tarım; Büyük kadınların lakâbıdır." şeklinde "Tarım" kelimesinin anlamını açıklar. Yine Kaşgarlı, "Tégin" kelimesinin Afrasyab oğullarından oluşan Hakanlı ailesi çocukları için kullanıldığını belirterek bunun nasıl oluştuğunu anlatır. Ayrıca "Han" kelimesinin Türklerin başbuğları için kullanıldığını, bütün Türk hanlarının Afrasyab soyundan gelenler olduğunu, Afrasyab için "Hakan" kelimesinin kullanıldığını ve bunun uzun bir hikayesinin olduğunu yazar.

3.1. Afrasyab'ın oğulları ve kızı


Kaşgarlı Mahmud, Afrasyab (AfrāsīāB)'ın, Barsgan (Bārsgān) ile Barman (Bārmān) adında oğulları ve Kaz (Kāz) adında bir kızının olduğundan bahseder.

3.1.1. Barsgan

"يرسغان Barsgan" "Afrasyab’ın oğlunun adıdır. Barsgan şehrini bu yaptırmıştır. Bu şehir Mahmud'un babasının şehridir. Bir takımları şöyle söylerler: Uygur Hakanının Barsgan adında bir at bakıcısı varmış. Havası güzel olduğu için atları burada yetiştirirmiş. Sonra Barsgan adı buraya ad olarak verilmiş.", "جرق Çaruk" "Türklerden bir oymak olup برجق Barçuk" ta otururlar. Barçuk şehri Afrasyab'ın şehridir. Orada Buth-ü-nassar'ın oğlu بآتزآن Betzen"i hapsetmişti."

3.1.2. Barman

"ينكو Yunğu" "بارمان Barman kasabasına akan büyük bir derenin adıdır. Bu kasabayı Afrasyab'ın oğlu - ırmağın kenarına - yapmıştır. Barman adı bu kasabayı yapan adamdan almıştır."

3.1.3. Kaz

"الا İla" "Bir ırmak adıdır. Türklerden Yağma, Toxsı ve Çiğillerden bir bölüğün indiği bir deredir. Bu ırmak Türk illerinin Ceyhun'udur." ve "قازسڤى Kaz suwı" "الا Ila = Ilı deresine akan büyük bir çay. Bu adın verilmesinin sebebi, Afrasyab'ın kızının bunun kenarında bir kale yaptırmasıdır; bu ad oradan kalmıştır.", "....ينكند Yenkend"in bir adı da "دِزرويِن Dizrûyin" dir, -sarılığı dolayısiyle- "Bakır Kale" demektir. Burası "بخارا Buhara" ya yakındır. Afrasyab'ın kızı olan Kaz'ın kocası "صِياڤاش Siyavuş" burada öldürülmüştür. ....", "قاز Kaz" "Afrasyab'ın kızının adı. "قازوِن Kazvin" şehrini bu kurmuştur. Aslı "قاز ْينِ Kaz oynı"dır. Çünkü Afrasyab'ın kızı orada oturur, orada oynarmış. Türklerden bir takımları, Türk ülkesi sınırını Kazvin'den sayarlar; "قوم Kum" şehri de sınır sayılır." "... Bir takımları da Türk sınırının " Merv-eş-şahıcan" dan başladığını söylerler. Çünkü Kaz'ın babası olan "تنكا الب ار Tonğa Alp er" Afrasyap demektir; "مءرڤ Merv" şehrini yapan zattır. Afrasyap burayı, "Tahmures" tarafından şehrin iç kalesi yapıldıktan üçyüz sene sonra kurmuştur." ve "..... Bu şehirleri Türkler yaparak adlarını kendileri koymuşlardır. Bu adlar olduğu gibi şimdiye kadar gelmiştir. Bu yerlerde Farslılar çoğaldıktan sonra Acem şehirleri gibi olmuş. Bugün Türk ülkesinin sınırı "ابِسغُن Abisgûn" denizi ile çevrili olarak Rûm diyarından ve Özçent'ten Çin'e kadar uzanır. Uzunluğu beşbin fersah, eni üçbin fersahtır; hepsi sekizbin fersah eder."

şeklinde Afrasyab'dan bahseder.

4. Kutadgu Bilig'de

Yusuf Has Hacib'de Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a armağan olarak sunduğu Kutadgu Bilig adlı eserinde dünya hükümdarları içinde en adaletli olanların Türk hükümdarları olduğunu ve onların içinde adı meşhur olanın Taciklerin (İranlıların) Efrasiyab dedikleri Alp Er Tonga olduğunu Ayrıca;

"Kent: Şeher. Bu kelmeden alınaraq Qaşqar üçün "Ordu Kend" derlər. Hanın oturduğu şeher demekdir. Çünki Afrasiyab, havası gözel olduğu üçün burada otururdu."

şeklinde kaydeder.

5. El-Mesûdî

Şehnâme'den başka Arap ve Fars kaynaklarında Efrasiyab ve ataları, isimlerin söylenişindeki bazı farklılıklar dışında Şehname'ye benzer bir şekilde anlatılır. Ancak 10. yüzyıl Arap tarihçisi El-Mesûdî Türklerden ve Türk hakanlarından bahsederken Türk topluluklarının Çin ile Horasan arasında oturduklarını, buralarda birçok şehirler kurduklarını anlatır. Ayrıca Efrasiyab'ın buralardaki Türklerin hükümdarı ve hakanlar hakanı olduğunu, Türk ülkelerinin hakimi bulunduğunu, diğer hanların ona bağlı olduğunu belirtir. İran'a hükmeden Efrasiyab'ın da bu hanlara mensup olduğunu söyler. ve ayrıca milattan sonra 7. yüzyılın başındaki Köktürk hakanının "Efrasyab" (Afrasiyap ya da Franrasyan) soyundan olduğunu yazmaktadır.

6. Alaaddin Ata Melik Cüveynî

Moğol tarihçisi Alaaddin Ata Melik Cüveynî'de Uygur Devletinin hükümdarlarının Efrasyap soyundan olduğunu yazmıştır. Aynı biçimde Oğuzların Kınık boyundan olan Selçuklular, Karahanlılar ve Harzemşahlar devletide soylarını Alp Er Tunga'ya bağlamışlardır.

7. Tarih-i Müluk-i Acem'de

Avesta'da "Arjasp" (Arjāsp) şeklinde geçen karakterin Alp Er Tonga olduğunu Ali Şir Nevai'nin Tarih-i Müluk-i Acem (İran Padişahlarının Tarihi) adlı eserinde "Arjasp Binni Efrasiyab kim, Türk Padişahi erdi." şeklinde görebiliriz.

8. Şecere-i Terakime'de

Ebu'l Gazi Bahadır Han, 17. yüzyılda yazdığı Şecere-i Terakime adlı eserinde Selçukluların padişahlığı ele geçirmelerini anlatırken onların tavrını şöyle belirtir:

"Selçuklular Türkmen olup, kardeşiz deyip, ile ve halka faydası dokunmadı. Padişah olunca, Türkmen' in Kınık uruğundanız, dediler ve padişah olduktan sonra Efrasiyab'ın bir oğlu Keyhüsrev'den kaçıp, Türkmen'in Kınık uruğunun içine varıp onda büyüyüp kalmıştır. Onlar biz onun oğulları ve Efrasiyab'ın neslinden oluyoruz deyip, atalarını sayıp, 35 göbekte Efrasiyab'a eriştirdiler".

9. Uygur Halk destanlarında

Uygur Halk kahramanlık destanlarından Uygur Oniki Muqamlarından olan Irak Muqamının üçüncü destan kısmında yer alan "Yusuf-Ahmed"in şu destanında Aprasiyap’ı Oğuz nesli ile özleştirir:

"Şahı alem, peķır esli,Aprasiyap, Oġuz nesli, İzdep keldim dildar vesli,Yoktur candin teşvişları."

İslâm kaynakları, Karahanlıların, Koçu (İdikut) Uygur Devletinin ve Selçuklu Hanedanlarının Efrasiyab'a mensup olduklarını ifade ederlerken bu münasebetle, onu tarihi ve milli ananeye uygun olarak, Oğuzhan ile birleştirmişlerdir.

10. Vasili Radloff

Alp Er Tunga, Radloff'un sandığı gibi "kahraman bir adam" manasına umumi bir kelime olmayıp, bir tarihi şahsiyetin, uluata kabul edilen Afrasiyab'ın Türkçe adıdır.


Bakınız,
http://www.kadimdostlar.com/Turk_Edebiyati_ve_Edebi_Kisilikler_f20/Alp_Er_Tunga_Destani_Yaradilis_Destanindan_Sonra_t69361.html']Alp Er Tunga Destanı | Yaradılış Destanından Sonra Bilinen İlk Büyük Ve Millî Türk Destanı Alp Er Tunga Destanıdır - Savaş ve kıtlık insanlığı bitirmesin... ' target='_blank'>Alp' class='bbc_url' title=''>http://www.kadimdostlar.com/Turk_Edebiyati_ve_Edebi_Kisilikler_f20/Alp_Er_Tunga_Destani_Yaradilis_Destanindan_Sonra_t69361.html']Alp Er Tunga Destanı | Yaradılış Destanından Sonra Bilinen İlk Büyük Ve Millî Türk Destanı Alp Er Tunga Destanıdır - Savaş ve kıtlık insanlığı bitirmesin...

http://www.kadimdostlar.com/Dunya_Edebiyati_ve_Edebi_Kisilikler_f21/Sehname_iran_Edebiyatinin_En_Buyuk_Eserlerinden_t71751.html']Şehname | İran Edebiyatının En Büyük Eserlerinden Biri Olarak Kabul Edilen Firdevsi'nin Eski İran Efsaneleri Üzerine Kurulu Manzum Destanı' target='_blank'>Şehname' class='bbc_url' title=''>http://www.kadimdostlar.com/Dunya_Edebiyati_ve_Edebi_Kisilikler_f21/Sehname_iran_Edebiyatinin_En_Buyuk_Eserlerinden_t71751.html']Şehname | İran Edebiyatının En Büyük Eserlerinden Biri Olarak Kabul Edilen Firdevsi'nin Eski İran Efsaneleri Üzerine Kurulu Manzum Destanı

Konu Hale tarafından 21 Kasım 2015 Cumartesi - 21:28 tarih ve saatinde düzenlenmiştir
Resim Linkleri Düzenlenmiştir.


#2
Hale

Hale

    Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.

  • Yönetici
  • 49.690 İleti
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Alp Er Tunga



Alp Er Tunga derler bir kağan vardı,
Ona yeryüzü dar, gökyüzü dardı.
Tuğ yapmıştı gökyüzüne güneşi,
Bilgelikte dahi yoktu bir eşi.
Gök-Türk, Uygur, Karluk ve Karahanlı,
Daha nice Türkler, adları şanlı,
Onu özlerine ata saydılar,
Utkusunu dört bucağa yaydılar.
Uçmağa varınca ol ulu kağan,
Yıkıldı üstlerine gök kurıkan...
Anca kanlı yaş döküp yoğladılar...
Çığrışıp ağladılar... ağladılar...



Alp Er Tunga'nın MÖ 7. yüzyılda yaşamış, çok sevilen, kahraman bir Türk hükümdarı olduğunu biliyoruz. Belgeler onun,

"Türk beğleri içinde adı ve kut'u ile tanınmış, bilgili, erdemli, büyük illeri elinde tutan, birçok kavme hükmeden..."

bir hakan olduğunu söylüyor.

Bu Alp hükümdarın idaresindeki devletin de Saka Türk imparatorluğu olduğunu söyleyen tarihçiler çoğalmıştır. Bu devletin adı belki onun adıyla ya da babası Peşeng Kağan adıyla söyleniyordu. İranlılar Peşeng'e Turanlıların hükümdarı (yani Türklerin hükümdarı), Alp Er Tunga'ya da Afrâsyâb diyorlardı. Afrâsyâb'ın Alp Er Tunga olduğunu hem Kutatgu-Bilig, hem de Divan-û Lügatit Türk bildiriyor. Afrâsyâb, eski İranlıların kötülük ilahlarına verdikleri isimdir. Belki Alp Er Tunga onları çok yıldırdığı için ona bu ismi verdiler.

Alp Er Tunga, İran (Med) hükümdarı Keyhüsrev tarafından bir ziyafete çağrılarak hile ile öldürülmüştü. Bu olay MÖ 624 (veya 625, 626) yılında meydana geldi. Asur kaynaklarında Maduva, Heredot'ta Madyes olarak geçen kahramanın da Alp Er Tunga'dan başkası olmadığı anlaşılıyor. Cüveyni ona Bükü Han, Mercanî ise Bükü Han bin Pişing (Peşeng) diyor.
Türklerin onu destanlaştırdıkları şüphesizdir. Fakat bu destan zamanımıza ulaşmamış, yalnız, destanın son bölümü olduğu anlaşılan sagu (ağıt) dan bazı mısralar Divan-û Lugat-it Türk'te verilmiş bulunuyor.

Alp Er Tunga'nın adından ve kahramanlığından çeşitli milletlerin tarihinde söz edilmesine rağmen, bu bilgiler onun başında bulunduğu devlet hakkında (şimdilik) yeterli bilgi veremiyor.
Firdevsî'nin Şehnamesi'nde uzunca bir yer verilen Afrâsyâb'ın aslında Alp Er Tunga olduğunu, Kutatgu Bilig'in şu mısralarından anlıyoruz:

Bu Türk beğlerinde adı belgülüg
Tunga Al Er irdi kutı belgülüg
Bedük bilgi birle öküş erdemi
Biliglig ukuşlug budun ködremi
Tajikler ayur ânı Afrâsyâb
Bu Afrâsyâb tutdı iller talab
Tajikler bitimiş bitigde mum
Bitigde yok erse kim ukgay ânı?


(Bu Türk beğleri içinde adı belli, kut'u belli Alp Er Tunga, büyük ve erdemli bir hükümdardır. Çok bilgili, meziyetli bir büyüktür. Tajikler (İranlılar) ona Afrâsyâb diyorlar. Bu Afrâsyâb, baskın ve yağmalarla illeri (dünyayı) tuttu. Tajikler bunu kitapta yazmışlar. Kitapta yok olsaydı bunu kim anlardı?)

Alp Er Tunga'nın öğüdü dinlenilecek bir bilge hükümdar olduğunu yine Kutatgu Bilig'teki şu mısralar çok iyi anlatıyor:

Negü der eşitgil Tunga Alp Erig
Bilip sözlemiş kör bu öt sav erig
Et ol bu kişi kangü artar yıdır
Ânı ked küdezgü ay kıldı kader


(Tunga Alp Er Kağan ne diyor işit. Bak, gör, bilip söylemiş o bu öğüdü. İnsan kalbi ettir, bozulur gider. Ey insan, onu çok iyi kolla.)

İslâmiyet öncesinde de, İslâmiyetten sonra da Türkler (Gök-Türkler, Uygurlar, Karluk-lar, Karahanlılar, Selçuklular) Alp Er Tunga'yı ata olarak kabul etmiş ve onun soyundan olmakla övünmüşlerdir. Bu 'ata'yı bazen Alp Er Tunga, bazen de Tunga Alp Er olarak anarlar.
Bu Alp Türk hükümdarı ile ilgili en geniş bilgi Firdevsî'nin Şehnamesi'nde verildiği için Alp Er Tunga destanını da ancak onun mısralarından çıkarıyoruz. Tabiî bu, asıl destan değildir. Alp Er Tunga'nın, milliyetçi bir İran şairinin görüşüyle anlatılmasıdır.

İran şairi Firdevsî, İran'a Gaznelilerin, yani Türklerin hâkim olduğu bir dönemde 934-1020 yılları arasında yaşadı. 1010 yılında tamamladığı Şehnamesi'ni Gazne Sultanı Mahmud'a sundu. 60.000 beyitlik bu eserinde İran tarihini destan üslubunda anlatır. Eserinde, kendi yaşadığı dönemde Türklerin hâkimiyetinde olan İran'ın parlak geçmişini özlem duyarak ve coşku ile dile getirir. İran'ın Turanlılarla (Türklerle) yaptığı savaşları, en güçlü Türk hükümdarı olarak biidirilen Alp Er Tunga'ya karşı kazanılan iran zaferini anlatırken

"Şimdi hâkim olan sizsiniz ama, vaktiyle Zâloğlu Rüstem ve Keyhüsrev sizin en büyük devletinizi yenmiş, yıkmıştı..."

dercesine İranlılarda bağımsızlık duygusunu uyandırmaya, güçlendirmeye çalışır.


#3
Hale

Hale

    Hayat nefeslerle sınırlı, sevgilerle sonsuzdur.

  • Yönetici
  • 49.690 İleti
  • Gender:Female
  • Location:İstanbul
  • Interests:Mustafa Kemal ATATÜRK, Türk Tarihi, Türk Dili, Türk Edebiyatı, Türk Kültürü.
Resim Linkleri Düzenlenmiştir.




0 Kullanıcı konuyu okuyor

0 Kullanıcı, 0 Misafir, 0 Kayıtsız kullanıcı